[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: آرشيو مقالات :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: جلد 18، شماره 2 - ( تابستان 1400 ) ::
جلد 18 شماره 2 صفحات 127-141 برگشت به فهرست نسخه ها
تاثیر حاد و مزمن تمرینات ورزشی بر سطوح فیبرینوژن پلاسما در افراد سالم: یک فرا تحلیل
رسول اسلامی، دیاکو حیدری، عارف مهدی پور، سروه حیدری
دانشیار دانشکده علوم ورزشی دانشگاه علامه طباطبایی تهران
واژه‌های کلیدی: تمرینات استقامتی، تمرینات مقاومتی، تمرینات اینتروال با‌ شدت بالا، فیبرینوژن، ویسکوزیته خون
متن کامل [PDF 795 kb]   (130 دریافت)     |   چکیده (HTML)  (465 مشاهده)
نوع مطالعه: مروري | موضوع مقاله: هماتولوژي
انتشار: 1400/4/10
متن کامل:   (213 مشاهده)
تاثیر حاد و مزمن تمرینات ورزشی بر سطوح فیبرینوژن پلاسما در افراد سالم:
یک فرا تحلیل
 
رسول اسلامی1، دیاکو حیدری2، عارف مهدی‌پور2، سروه حیدری3
 
چکیده
سابقه و هدف
هدف از این مطالعه، مقایسه تأثیر تمرینات ورزشی مختلف بر میزان فیبرینوژن پلاسما و بررسی پاسخ حاد و مزمن فیبرینوژن به فعالیت ورزشی بود.
مواد و روش‌ها
در یک مطالعه مروری فرا تحلیلی، برای بررسی مطالعه‌های انجام شده در مورد تأثیرات تمرینات ورزشی بر فیبرینوژن، جستجو در پایگاه­های اطلاعاتی پاب­مد، ساینس دایرکت، اسکوپوس، و گوگل اسکولار با کلمات کلیدی مشخص شده بین مقالاتی که طی سال‌های 2010 تا 2020 منتشر شده بودند، انجام گرفت. پس از غربالگری اولیه، بررسی متن کامل و ارزیابی نقادانه­ مطالعه‌ها، مقالاتی که دارای معیارهای ورود به پژوهش بودند، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند و در نهایت، 22 پژوهش که شامل 33 کارآزمایی با معیارهای ورود به متاآنالیز بود، تجزیه و تحلیل گردید.
یافته‌ها
نتایج فراتحلیل نشان می­دهد که پاسخ حاد فیبرینوژن به تمرینات ورزشی افزایشی می‌باشد اما این افزایش معنادار نیست. از طرفی پاسخ مزمن فیبرینوژن به تمرینات ورزشی به صورت معناداری کاهشی می­باشد که این کاهش مربوط به تمرینات هوازی و اینتروال با شدت بالا است و پاسخ آن به تمرینات بی­هوازی ناچیز می‌باشد.
نتیجه گیری
به طور کلی می­توان گفت که تمرینات ورزشی می­تواند در تعدیل میزان فیبرینوژن عروق مؤثر باشد؛ در پژوهش‌های مختلف، در پاسخ حاد به ورزش، عدم تغییر و یا افزایش سطح فیبرینوژن پلاسما و در پاسخ مزمن به تمرینات ورزشی، کاهش سطح فیبرینوژن پلاسما گزارش شده است. اگرچه باز هم نیاز به مطالعاتی با کیفیت بالا و حجم نمونه کافی در این زمینه احساس می‌شود.
کلمات کلیدی: تمرینات استقامتی، تمرینات مقاومتی، تمرینات اینتروال با­ شدت بالا، فیبرینوژن، ویسکوزیته خون
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
تاریخ دریافت: 21/08/99
تاریخ پذیرش: 25/11/99
 

1- مؤلف مسئول: PhD فیزیولوژی ورزش ـ دانشیار دانشکده علوم ورزشی دانشگاه علامه طباطبائی ـ تهران ـ ایران ـ کد پستی: 1489684511
2- کارشناس ارشد فیزیولوژی ورزشی ـ دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی دانشگاه علامه طباطبائی ـ تهران ـ ایران
3- کارشناس ارشد آمار زیستی ـ دانشکده علوم پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی ـ تهران ـ ایران
 

مقدمه
    از میان نشانگرهای انعقادی، فیبرینوژن بهترین شاخص در ارزیابی احتمال مشکلات قلبی ـ عروقی معرفی شده است. فیبرینوژن، سوبسترای نهایی سیستم انعقاد است که به وسیله ترومبین تبدیل به فیبرین می­شود. این فرآیند بستگی به مقادیر فیبرینوژن پلاسما دارد و بر اساس مطالعه‌های اپیدمیولوژیک، سطوح پلاسمایی فیبرینوژن بالا با افزایش خطر اختلالات قلبی ـ عروقی از جمله بیماری قلبی ایسکمیک، سکته مغزی و سایر بیماری­های انسداد عروقی با لخته همراه است(3-1). هم‌چنین رابطه بین سطح بالای فیبرینوژن و افزایش ویسکوزیته خون و پلاسما به خوبی شناخته شده است. فیبرینوژن بزرگترین پروتئین پلاسما است که تقریباً 5/5 درصد غلظت پروتئین کل پلاسما را شامل می­شود(4). هنگام التهاب که سطوح اینترلوکین-6 پلاسما افزایش می‌یابد، سـطوح فیبرینوژن نیز زیاد می­شود. فیبرینوژن عملکرد چندگانه دارد و علاوه بر تولید فیبرین به عنوان یک کوفاکتور برای تجمع پلاکت­ها، تعیین‌کننده رئولوژی خون و چسبندگی لکوسیت­ها می‌باشد(5).
    محققین معتقدند که کـاهش 1/0 گرم بر لیتر در غلظت فیبرینوژن، 15% احتمال بیمـاری قلبی ـ عروقی را کاهش، و افـزایش یـک گـرم بـر لیتـر در فیبرینوژن پلاسما، 8/1 برابر احتمال خطر را بـرای بیمـاری قلبی ـ عروقی افزایش مـی­دهـد(6). هم‌چنین در افراد سالم، سطح فیبرینوژن در هر دهه افزایش می­یابد، که ممکن است افزایش خطر قلبی عروقی مشاهده شده در افراد مسن را توضیح دهد(7).
    از طرفی ورزش یک فعالیت بدنی منظم و هدفمند است که با هدف بهبود آمادگی جسمانی صورت می­گیرد. فعالیت بدنی اغلب برای ارتقای سلامتی و پیشگیری از بیماری­های متعدد غیر واگیر توصیه شده است(8). تمرینات ورزشی انواع مختلفی دارند که می­توان در این میان به تمرینات بی­هوازی(مقاومتی)، هوازی و اینتروال با شدت بالا(HIIT : High Intensity Interval Training) اشاره کرد(9). تمرینات مقاومتی به تمریناتی گفته می­شود که حرکت بدن در برابر مقاومت انجام شود. این مقاومت ممکـن است وزن بـدن فـرد، کش، وزنه مانند دمبل یا هـر
وسیله دیگری باشد که در برابر حرکت مقاومت ایجاد کند. تمرینات مقاومتی باعث افزایش هورمون رشد، عملکرد دستگاه عصبی، قدرت و توان عضلانی، هم‌چنین باعث افزایش رشد و استحکام استخوان، عضله و بافت پیوندی می­شود(10). از طرفی تمرینات هوازی شامل تمریناتی است که بدن انسان هنگام انجام آن برای تولید انرژی از سیستم هوازی استفاده کند و عمدتاٌ تمرینات استقامتی طولانی مدت با شدت متوسط را شامل می­شود(11). هم‌چنین تمرینات تناوبی نوعی از تمرینات ورزشی است که فرد یک وهله کوتاه فعالیت ورزشی انجام می­دهد و سریعاً پس از آن استراحت فعال یا غیرفعال کوتاه دارد و این روند بسته به شدت و طول فعالیت چند بار تکرار می‌شود. اگر وهله­های فعالیت ورزشی با شدت زیاد انجام شود، فعالیت تناوبی با شدت بالا(HIIT) خوانده می­شود (12).
    مطالعه‌هایی که در حال بررسی اثرات ورزش روی غلظت فیبرینوژن پلاسما هستند، داده­های متناقضی را نشان می­دهند. برخی از این مطالعه‌ها، نشان‌دهنده این موضوع هستند که ورزش اثر معناداری بر فیبرینوژن پلاسما ندارد(13). مطالعه‌های دیگر نشان داده­اند که بعد از ورزش، هم افزایش و هم کاهش معناداری در میزان فیبرینوژن اتفاق می­افتد(14). به عنوان مثال، اجرای30 دقیقه تمرین حاد زیر بیشینه بر روی ارگومتر، منجر به افزایش ملایم ولی معنادار سطوح فیبرینوژن زنان میانسال مبتلا به انفارکتوس قلبی و سالم شد(15). هم‌چنین، سطوح فیبرینوژن پلاسمایی زنان فعال پس از یک جلسه تمرین شدید شامل 6 مرحله دویدن سرعتی در مسافت کوتاه 35 متری با فواصل زمانی 10 ثانیه­ای به طور معناداری افزایش یافت(16). به طور کلی مطالعه‌هایی که اثرات ورزش شدید بر روی غلظت فیبرینوژن پلاسما را بررسی کرده­اند، داده‌های متناقضی را نشان می­دهند(17). برخی از این مطالعه‌ها، نشان‌دهنده این موضوع هستند که ورزش اثر معناداری بر فیبرینوژن پلاسما ندارد، اما مطالعه‌های دیگر نشان داده­اند که بعد از ورزش، کاهش معناداری در میزان
فیبرینوژن اتفاق می­افتد(19، 18).
    در بررسی تأثیرات مزمن فعالیت­های ورزشـی، کاهـش
معنادار سطوح پلاسمایی فیبرینوژن زنان یائسه پس از اجرای ده هفته تمرینات منظم هوازی زیر بیشینه با شدت 70% ضربان قلب و به مدت 30 دقیقه مشاهده گردید(20).   هم‌چنین، سطوح فیبرینوژن مردان میانسال غیرفعال با شاخص توده بدنی 25 تا 30 کیلوگرم بر متر مربع پس از اجرای هشت هفته تمرینات منظم هوازی زیر بیشینه با شدت 50 تا 70 درصد ضربان قلب بیشینه، کاهش معناداری یافت(21). نتایج تحقیقات موجود بیانگر اثرات متغیرهای مختلف مانند تعداد آزمودنی­ها، نوع، شدت، مدت، حاد و مزمن بودن فعالیت­های ورزشی بر پاسخ این پروتئین التهابی است. اگر چه برخی از مزایای فعالیت­های جسمانی ممکن است ناشی از اثرات آن بر سیستم هموستاز باشند، اما عوارض قلبی ـ عروقی افزایش یافته و مرگ­های ناگهانی حادث در طول و یا بلافاصله پس از فعالیت­های ورزشی، بررسی بیشتر برای یافتن ارتباط بین فعالیت­های ورزشی مختلف و عملکرد هموستازی را ضروری می­سازد (22).
لذا اگر چه پژوهش­های متعددی در خصوص فعالیت­های ورزشی مختلف و تاثیرات آن بر سطوح فیبرینوژن انجام شده است اما ضرورت وجود مطالعه جامعی که این یافته­ها را نظم ببخشد و بر اساس نوع فعالیت ورزشی و تأثیر حاد و مزمن آن بر سطوح فیبرینوژن دسته بندی و تحلیل کند، احساس می­شود، از این رو هدف از تحقیق حاضر، بررسی تأثیر انواع تمرینات ورزشی بر سطوح فیبرینوژن پلاسما و پاسخ حاد و مزمن فیبرینوژن به فعالیت ورزشی می­باشد.
 
مواد و روش‌ها
    این پژوهش از نوع مطالعه‌های مروری فراتحلیل بود. بر این اساس، با استفاده از یک استراتژی جستجوی سیستماتیک در پایگاه های اطلاعاتی پا­بمد(Pubmed)، ساینس دایرکت(Science Direct) و اسکوپوس(Scopus)، مقالات مورد نظر استخراج شدند. هم‌چنین در این جستجو از کلمات کلیدی "Exercise"، "Training"، "Physical Activity" و "Fibrinogen" استفاده شد و کلیه مقالاتی که بین سال‌های 2010 تا 2020 به چاپ رسیده بودند، استخراج گردید. گفتنـی اسـت کـه بـه عنوان جستجوهای
تکمیلی از پایگاه اطلاعاتی گوگل اسکولار(google Scholar) استفاده شد و تعدادی مقاله نیز از آن طریق به این طرح پژوهشی اضافه گردید. همچنین لازم به ذکر است که فرآیند جستجو در این پژوهش در تاریخ 1 سپتامبر 2020 به پایان رسید.
    بر اساس معیارهای خروج از پژوهش کلیه مقالات مروری، گزارش­های موردی، مقالات همایش­ها و کنفرانس‌ها که تنها با چکیده مقاله ارائه شده بودند، مقالاتی که عنوان­های غیر مرتبط داشتند و یا غیر ورزشی بودند، مقالاتی که به زبانی غیر از زبان انگلیسی نوشته شده بودند، مقالاتی که روی آزمودنی­های حیوانی و افراد بیمار انجام شده بود و یا به طور دقیق فاکتور فیبرینوژن در آن­ها بررسی نشده بود، حذف گردیدند. سایر مقالات معیار ورود به پژوهش را پیدا کردند.
    در ادامه و پس از بررسی جامع، اطلاعات کامل مقالاتی که شرایط حضور در پژوهش را داشتند شامل نوع مطالعه، حجم نمونه، مشخصات آزمودنی­ها(سن، جنسیت و وضعیت سلامت)، داده­های مربوط به فاکتور فیبرینوژن قبل و بعد از مداخله­ ورزشی و مشخصات برنامه ورزشی(نوع ورزش، شدت و مدت تمرینات) از مقالات استخراج گردید. سپس این اطلاعات بر اساس نوع مطالعه، نوع تمرین ورزشی و نوع آزمودنی­ها دسته‌بندی شدند و همه آن­ها در قالب جدول و یا متن مقاله گزارش شدند. این داده­ها توسط نرم افزار STATA نسخه 15 تحلیل شدند.
    افزون بر این، کیفیت مقالات با استفاده از چک لیست داون و بلک(Downs and Blck) مورد ارزیابی قرار گرفت. این چک لیست شامل 27 آیتم است که 25 آیتم آن امتیازات صفر یا یک، یک آیتم امتیاز صفر تا دو و آیتم آخر امتیاز صفر تا پنج را به خود اختصاص می­دهند و حداکثر امتیاز  بر اساس این چک لیست، 31 می­باشد که در این میان، مقالاتی که نمره بین 20 تا 25 را کسب کردند، به عنوان مقالات با کیفیت متوسط و مقالاتی که نمره­های بالاتر از 25 را کسب نمودند به عنوان مقالات با کیفیت بالا وارد پژوهش شدند. شایان ذکر است که روایی و پایایی این چک لیست در پژوهش­های پیشین مورد تأیید قرار گرفته است(23).
   افزون بر این، کیفیت مقالات و استخراج داده­ها توسط دو نویسنده به صورت جداگانه انجام پذیرفت؛ درصورت عدم  توافق، موضوع بین دو نویسنده به بحث گذاشته می­شد و نظر نهایی اعمال می­گردید(شکل 1).
 


شکل 1: مراحل استخراج مقالات جهت ورود به پژوهش
 

یافته‌ها
    بر اساس جستجوهای انجام شده در پایگاه­های اطلاعاتی، تعداد 1397 مقاله پیدا شد. پس از بررسی اولیه عناوین و چکیده مقالات و حذف مقالات غیر مرتبط و تکراری، تعداد 110 مقاله وارد مرحله ارزیابی شدند. پس از بررسی متن کامل مقالات باقیمانده، در صورتی که مقاله شرایط ورود به پژوهش را داشت، اطلاعات آن استخراج شد. در این مرحله تعداد 75 مقاله که در مورد افراد بیمار بود و یا فاکتور فیبرینوژن به طور دقیق در آن‌ها گزارش نشده بود، حذف گردید. هم‌چنین در 6 پژوهش نحوه انجام تمرینات ورزشی ناقص گزارش شده بود. لازم به ذکر است که 7 مقاله به دلیل نمره پایین کیفیت از پژوهش
حذف شدند و در مجموع 22 مقاله وارد فراتحلیل شدند (شکل 1). با توجه به این که برخی از مقالات از چند شیوه تمرین مختلف استفاده کرده بودند، در نهایت 33 کارآزمایی در فرآیند متاآنالیز وارد شد که 7 مورد تأثیر تمرینات تک جلسه­ای(
Acute)، 4 مورد تأثیر تمرینات اینتروال با شدت بالا(HIIT : High Intensity Interval Training)، 13 مورد تأثیر تمرینات هوازی و 9 مورد تأثیر تمرینات بی‌هوازی را مورد بررسی قرار داده بودند که موارد مربوط به تمرینات تک جلسه­ای به صورت جداگانه و سایر تمرینات ورزشی نیز در سه زیرگروه به صورت مجزا تحلیل و مقایسه شدند (جداول 1 و 2) و (شکل‌های 2 و 3).
 
 
 
جدول 1 : مشخصات مطالعه‌های آنالیز شده در بخش تمرینات تک جلسه(Acute)
 
 

جدول 2: مشخصات مطالعه‌های آنالیز شده در بخش تمرینات بلند مدت




نتایج فراتحلیل تمرینات تک جلسه­ای در مورد افراد سالم نشان داد که اختلاف میانگین­های غلظت فیبرینوژن به صورت کلی 44/2- می‌باشد و برآورد 95 درصد فاصله اطمینان آن بین 37/16 تا 26/20 است که خود نشان‌دهنده آن است که به طور کلی می‌توان از مطالعه‌های مختلف نتیجه گرفت، پاسخ فیبرینوژن به تمرینات تک جلسه افزایشی است که البته این تغییرات معنادار نمی­باشد(جدول 1). هم‌چنین با توجه به نمره­  به دست آمده(0/0% I2 =) مشاهده می­شود که ناهمگنی مطالعه‌های مختلف با یکدیگر معنادار نمی­باشد(شکل2- a). از طرفی شکل 2 نمودار قیفی(Funnel Plot) برای بررسی وضعیت سوگیری انتشار(Publication Bios) در فراتحلیل را نشان می­دهد که سوگیری قابل توجهی دیده نمی­شود. به عبارت دیگر، این نتایـج تـا حـد زیـادی قابـل اطمینـان اسـت (شکل 2- b).
    نتایج فراتحلیل تمرینات طولانی مدت در مورد افراد سالم در سه زیر گروه نشان می­دهند که اختلاف میانگین‌های غلظت فیبرینوژن در تمرینات بی‌هوازی 97/12 می­باشد و برآورد 95% فاصله اطمینان آن بین 03/6- تا 98/31 است که نشان‌دهنده پاسخ کاهشی فیبرینوژن به تمرینات بی­هوازی می­باشد اما این کاهش معنادار نمی­باشد(جدول 2). هم‌چنین با توجه به نمره­  به دست آمده(0/0% I2=) مشاهده می­شود که ناهمگنی مطالعه‌ها معنادار نمی­باشد. از طرفی اختلاف میانگین غلظت­های فیبرینوژن در پاسخ به تمرینات بی­هوازی 66/27 می­باشد و برآورد 95% فاصله اطمینان آن بین 31/4 تا 02/51 است و به معنای پاسخ کاهشی فیبرینوژن به تمرینات هوازی بلند مدت می­باشد که این پاسخ کاهشی معنادار می­باشد(020/0 p= ، 32/2 Z=).
    با توجه به نمره­  حاصل از آن(0/0% I2=) مشاهده می­شود که ناهمگنی مطالعه‌ها معنادار نمی­باشد. هم‌چنین اختلاف میانگین­های غلظت فیبرینوژن در تمرینات اینتروال با شدت بالا 94/28 می­باشد و برآورد 95% فاصله اطمینان آن بین 94/1 تا 93/55 است و بیانگر پاسخ کاهشی فیبرینوژن به این نوع تمرین می­باشد که این پاسخ کاهشی نیز معنادار می‌باشد(036/0 p= و 10/2 Z=). هم‌چنین با توجه به نمره  به دست آمده(0/0% I2=) مشاهده می­شود که ناهمگنی مطالعه‌ها معنادار نمی­باشد.
 

شکل 3: نمودار انباشت مطالعه‌های انجام شده در مورد تمرینات هوازی، بی­هوازی و HIIT
 

نتایج فراتحلیل کلی هر سه زیرگروه نیز نشان می­دهد که اختلاف میانگین غلظت­های فیبرینوژن 15/21 می­باشد و برآورد 95% فاصله اطمینان آن بین 21/8 تا 08/34 است و به طور کلی پاسخ فیبرینوژن به تمرینات بلند مدت کاهشی می­باشد که این پاسخ کاهشی کاملاٌ معنادار است (001/0 P= ، 20/3 Z=). با توجه به نمره­  حاصل از آن (0/0% I2= و 998/0 P=) مشاهده می­شود که ناهمگنی مطالعه‌ها معنادار نمی­باشد. به عبارت دیگر، این نتایج تا حد زیادی قابل اطمینان است(شکل 3).
 
بحث
    هدف از پژوهش فراتحلیل حاضر، بررسی و شناخت پاسخ­های حاد و مزمن فیبرینوژن به تمرینات ورزشی و هم‌چنین مقایسه تأثیر انواع مختلف تمرینات ورزشی بر سطوح فیبرینوژن بود و نتایج تحقیق حاضر نشان می­دهد کـه تمرینات ورزشی می­توانند باعث تعدیل مقادیر فیبرینوژن در انسان شونـد. پـاسخ حاد فیبرینوژن به فعالیت
ورزشی، پاسخی افزایشی بود در حالی که سازگاری­های دراز مدت فعالیت ورزشی موجب کاهش مقادیر فیبرینوژن پلاسما می­شود که البته این کاهش به تفکیک نوع فعالیت ورزشی می‌تواند متفاوت باشد. کاهش سطوح فیبرینوژن در فعالیت­های هوازی و اینتروال با شدت بالا معنادار بود در حالی که میزان این کاهش در تمرینات ورزشی بی‌هوازی معنادار نبود. به طور کلی انواع برنامه­های تمرینی، تأکید بیشتری بر تمرینات مداوم دارند که به مدت زمان زیادی در طول چند هفته نیاز دارد و ممکن است خسته‌کننده و یا ناامید کننده به نظر برسد. اما تمرین‌های اینتروال ممکن است گزینه بهتری نسبت به تمرین مداوم باشد، زیرا شامل استراحت یا کاهش شدت تمرین در حین ورزش است. به عبارت دیگر، زمان کمتری برای انجام فعالیت صرف می‌شود تا خستگی کمتری در این مورد احساس شود(24). لذا می‌توان گفت میان تمرین‌های هوازی و اینتروال با شدت بالا، تمرین‌های اینتروال با شدت بالا می­تواند گزینه
بهتری برای کاهش مقادیر فیبرینوژن باشد.
    اثر ورزش حاد بر سطوح فیبرینوژن همواره مورد بحث بوده است. در مطالعه­ای پلاکت و فیبرینوژن پس از ورزش فزاینده تا واماندگی در طی صبح و عصر(به صورت جداگانه) تغییر معنی داری پیدا نکردند و برخی مطالعه‌های دیگر نیز این یافته­ها را تأیید می­کنند و هیچ تأثیر قابل توجهی از ورزش بر پاسخ حاد مقدار و تعداد فیبرینوژن و پلاکت را نشان نمی­دهند(25)، اما برخی مطالعه‌های دیگر نشان می­دهند که فیبرینوژن افزایش یافته و تعداد پلاکت­ها نیز افزایش می­یابد(27، 26). تفاوت در شدت ورزش، نوع، مدت و زمان ورزش در روز، سطح تناسب اندام، جنسیت و وضعیت سلامتی افراد ممکن است باعث اختلاف نظر در یافته­های تحقیقات قبلی شده باشد. لیپی و همکاران (2008) دریافتند که سطح پایه کورتیزول در صبح ممکن است فیبرینوژن بالاتر را در جمعیت عمومی پیش‌بینی کند. افزایش کورتیزول در نتیجه­ ورزش ممکن است با ریتم شبانه‌روزی آن در تعارض باشد و یافته­ها را تحت تأثیر قرار دهد(28). اما بنابر یافته­های پژوهش حاضر، پاسخ حاد فیبرینوژن به فعالیت ورزشی افزایشی می‌باشد ولی این افزایش معنادار نبوده است. هر چند برخی اختلاف نظرها در متون علمی درباره مقدار فعالیت ورزشی مورد نیاز وجود دارد، اما بیشتر گزارش‌ها نشان می‌دهند فعالیت ورزشی شدید، فعالیت ورزشی با شدت متوسط خیلی طولانی مدت برای ایجاد این وضعیت قابلیت انعقاد زیاد و افزایش تشکیل فیبرین در داخل بدن موجود زنده ضروری است(5). این افزایش ناشی از فعالیت ورزشی در روند انعقاد به احتمال قوی با فعال‌شدن گیرنده‌های بتا آدرنرژی هنگام فعالیت ورزشی توجیه می­شود. به علاوه، این پاسخ در نهایت با نیتریک اکساید تولیدی محقق می‌شود(29). هم‌چنین وضعیت انعقاد پذیری فراوان ضمناٌ برای دوره زمانی پس از اتمام فعالیت ورزشی برقرار می­ماند که برخی از تغییرات شاخص­های انعقاد تا بیش از 21 ساعت پس از فعالیت ورزشی باقی می­ماند(30).
    در مورد تأثیرات ورزش بر سطح فیبرینوژن پلاسما و پاسخ مزمن فیبرینوژن به آن، ویسکوزیته خون و ارتباط آن با سایر شاخص­های متابولیک اختلاف نظر وجود دارد. برخی از محققان افزایش یا کاهش فیبرینوژن پلاسما را گزارش کرده­اند(31)، در حالی که برخی از محققان دیگر مانند هیلبرگ و همکاران هیچ تغییر قابل توجهی در سطح فیبرینوژن پلاسما مشاهده نکردند(32). از آن جا که مکانیسم روشنی از عملکردهای فیبرینوژن و ارتباط آن با سایر عوامل متابولیکی هنوز مشخص نشده است، توضیح صحیح نتایج متناقض تحقیق­ها امکان‌پذیر نیست(31). اما بنابر یافته­های پژوهش حاضر، تمرینات هوازی و اینتروال با شدت بالا می­توانند در دراز مدت تأثیر کاهشی معناداری بر سطح فیبرینوژن پلاسما داشته باشند. تغییرات فیبرینوژن با فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک و تغییر در پروفایل­های لیپیدی افراد افزایش می­یابد(33). برخی از کاهش­های جزئی فیبرینوژن را نیز می­توان ناشی از کاهش پروفایل­های چربی دانست. کاهش لیپوپروتئین با چگالی بالا و لیپوپروتئین با چگالی پایین و کاهش چربی در نتیجه ورزش هوازی حاصل می­شود، که می­تواند فیبرینوژن را کاهش دهد(31). هم‌چنین چربی بیش از حد، یکی از دلایل افزایش عمومی سطح فیبرینوژن در بدن است، زیرا چربی می­تواند باعث التهاب در بدن شود. بدین ترتیب، کاهش چربی بدن می­تواند فرآیندهای التهابی و غلظت فیبرینوژن را در خون کاهش دهد(34). یافته­های مطالعه‌های مقطعی مقادیر فیبرینوژن کمتر در افراد ورزیده را در مقایسه با افراد غیر ورزیده نشان می­دهند و یافته­های حاصل از مطالعه‌های تمرینی، افزایش، کاهش، یا عدم تغییر مقادیر فیبرینوژن پس از تمرین را نشان می­دهند(35). با وجود این، تمرین استقامتی نقش محافظتی مهمی در بیماران قلبی دارد، در حالی که نشان داده شده است تمرین ورزشی، زمان ترومبوپلاستین نسبتاً فعال شده را طولانی می­کند و فعالیت عامل انعقادی و مقادیر فیبرینوژن را کاهش می­دهد(36). هم‌چنین فعالیت­های هوازی منظم از طریق کاهش تحریکات کاتکولامینی، افزایش جریان خون در عضلات و افزایش کلی حجم خون منجر به کاهش سطوح فیبرینوژن می­شوند(19). همه این یافته­ها با نتایج پژوهش حاضر همسو می­باشند و تاثیر کاهشی تمرینات هوازی و HIIT بر سطوح فیبرینوژن را نشان می­دهند که تقریباٌ اندازه اثر یکسانی بر کاهش فیبرینوژن دارند و این تاثیر می­تواند به علت نقشی باشد که این تمرین‌ها در چربی‌سوزی ایفا می­کنند، زیرا همان طور که در شکل 4 قابل ملاحظه است، بیشترین تأثیر مربوط به تمرین‌های هوازی و یا HIIT با شدت متوسط می­باشد اما در خصوص تأثیر مدت زمان تمرین، یافته­ها تا حدی با یکدیگر متناقض است و نمی­توان در این باره اظهار نظر کرد.
    در خصوص ورزش بی­هوازی، یافته­های پژوهشی نشان داد که ورزش بی­هوازی متناوب بر فیبرینوژن پلاسما و CRP سرم تأثیر می­گذارد. بر این اساس، در این دوره میزان فیبرینوژن پلاسما به طور قابل توجهی کاهش یافت. دلیل این امر را می­توان کنترل تولید گلیکوپروتئین کبدی پس از فعالیت بدنی دانست. از جمله دلایل دیگر، کاهش حجم پلاسما و غلظت خون را می­توان نام برد. هم‌چنین می­توان اشاره کرد که ورزش با کاهش تولید سیتوکین از بافت چربی، افزایش حساسیت به انسولین و کاهش وزن، التهاب را کاهش می­دهد که خود در کاهش سطوح فیبرینوژن می‌تواند مؤثر باشد. این یافته­ها مشابه نتایج مطالعه توستو و همکاران، مارتینس و همکاران و کولاک و همکاران می‌باشد و البته، مخالف یافته­های سیمپسون و همکاران است(40-37). حال با توجه به یافته­های پژوهش حاضر با قاطعیت می­توان گفت که تمرینات بی‌هوازی در دراز مدت
می­توانند موجب کاهش سطوح فیبرینوژن شوند اما این کاهش معنادار نبوده، هرچند که بیشتر مطالعه‌های انجام شده کاهش سطح فیبرینوژن را در پاسخ به تمرین‌های بی­هوازی نشان داده­اند اما مطالعه‌هایی نیز نتیجه خلاف آن را گزارش کرده­اند و در این خصوص نیاز به مطالعه‌های بیشتر و با کیفیت بهتر احساس می­شود.

با این حال، محدودیت­هایی ممکن است در انجام مطالعه حاضر وجود داشته باشد از جمله این که در این مطالعه فاکتور فیبرینوژن تنها از سال 2010 به بعد مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است، هم‌چنین ممکن است مطالعه‌هایی وجود داشته باشد که با زبان­هایی غیر از انگلیسی و فارسی چاپ شده باشند که مشمول این مطالعه نشده­اند.
 
نتیجه‌گیری
    شدت بالا بیشترین اثر را بر کاهش فیبرینوژن دارند که این موضوع خود می­تواند در جهت درمان و پیشگیری بیماری­های قلبی ـ عروقی به کار گرفته شود. اما پاسخ حاد فیبرینوژن به ورزش بدون تغییر و در برخی از مطالعه‌ها افزایشی بوده است که البته این موضوع نیاز به مطالعه‌های بیشتری در آینده دارد.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA


XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Eslami R, Heidary D, Mehdipour A, Heidari S. The Effects of Acute Exercise and Exercise Training onPlasma Fibrinogen Levels in Healthy Individuals:A Meta-Analysis. Sci J Iran Blood Transfus Organ. 2021; 18 (2) :127-141
URL: http://bloodjournal.ir/article-1-1379-fa.html

اسلامی رسول، حیدری دیاکو، مهدی پور عارف، حیدری سروه. تاثیر حاد و مزمن تمرینات ورزشی بر سطوح فیبرینوژن پلاسما در افراد سالم: یک فرا تحلیل. فصلنامه پژوهشی خون. 1400; 18 (2) :127-141

URL: http://bloodjournal.ir/article-1-1379-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
جلد 18، شماره 2 - ( تابستان 1400 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه پژوهشی خون Scientific Journal of Iran Blood Transfus Organ
The Scientific Journal of Iranian Blood Transfusion Organization - Copyright 2006 by IBTO
Persian site map - English site map - Created in 0.06 seconds with 31 queries by YEKTAWEB 4341