جلد 23، شماره 2 - ( تابستان 1405 )
جلد 23 شماره 2 صفحات 103-91 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Ethics code: IR.TMI.REC.1403.002
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Ranjbar Kermani F, Amini Kafiabad S. Blood Donor Motivation Across Iranian Blood Centers: A Self-Determination Theory Approach. bloodj 2026; 23 (2) :91-103
URL: http://bloodjournal.ir/article-1-1629-fa.html
URL: http://bloodjournal.ir/article-1-1629-fa.html
رنجبر کرمانی فهیمه، امینی کافی‌آباد صدیقه. تحلیل انگیزه اهدای خون در اهداکنندگان خون در استان‌های ایران: رویکردی مبتنی بر نظریه خود تعیین‌گری. فصلنامه پژوهشی خون. 1405; 23 (2) :91-103
مرکز تحقیقات انتقال خون ـ مؤسسه عالی آموزشی و پژوهشی طب انتقال خون
چکیده: (380 مشاهده)
سابقه و هدف
انگیزه‌های افراد برای اهدای خون نقش مهمی در حفظ و ارتقای مشارکت داوطلبانه در نظام سلامت دارند. نظریه خود تعیین‌گری یا SDT چارچوبی مفهومی و معتبر برای تحلیل سطوح مختلف انگیزه، از بیرونی تا درونی، فراهم می‌آورد. هدف از این مطالعه؛ بررسی انگیزه در اهداکنندگان داوطلب خون کامل بر مبنای SDT در استان‌های کشور بود.
مواد و روش‌ها
این یک مطالعه مقطعی بر روی 7187 اهداکننده داوطلب خون کامل مراجعه‌کننده به بزرگ‌ترین مرکز اهدای خون در هر استان کشور در ماه‌های مهر و آبان سال 1403 با استفاده از پرسشنامه روان‌سنجی شده مبتنی بر SDT بود. تجزیه و تحلیل آماری با استفاده از نرم‌افزار STATA نسخه 17 مدل رگرسیون خطی با اثرات مختلط اجرا گردید. برای لحاظ کردن ساختار سلسله مراتبی داده‌ها، میانگین‌های حاشیه‌ای پیش‌بینی شده در هر استان محاسبه و با میانگین کل کشوری مقایسه شدند.
یافته‌ها
یافته‌ها حاکی از سطح بالای انگیزه درونی در میان اهداکنندگان در ۳۱ استان کشور بود. میانگین حاشیه‌ای پیش‌بینی شده برای انگیزه درونی در میان استان‌ها از (4/84-4/55) 4/70 در کهگیلویه و بویراحمد تا (4/12-3/91) 01/4 در گیلان در مقیاس لیکرت 5 تایی متغیر بود. حدود ۸4 درصد استان‌ها (۲6 استان) در محدوده بازه اطمینان کشوری قرار داشتند. در این میان، تنها 5 استان (حدود ۱6 درصد) از بازه اطمینان کشوری خارج شد، 2 استان با مقادیر پایین‌تر (4/01 و 4/24) و 3 استان با مقادیر بالاتر (48/67، 48/68 و 4/70) از بازه اطمینان کشوری قرار داشتند.
نتیجه گیری
انگیزه درونی بالا مبتنی بر اصول SDT در تمام استان‌های ایران نشان می‌دهد اهدای خون عمدتاً به عنوان یک رفتار ذاتاً با ارزش تلقی می‌شود. استان‌هایی مانند لرستان، کهگیلویه و بویراحمد و آذربایجان غربی، به عنوان پیشرو در این زمینه، نیازمند بررسی سیاست‌های حمایتی و عوامل موفقیت خود هستند تا الگوهایی برای سایر استان‌ها فراهم آورند. از سوی دیگر، استان‌هایی مانند گیلان و تهران، نیاز به شناسایی عوامل محدودکننده و اجرای برنامه‌های مداخله‌ای مؤثر برای ارتقاء سطح انگیزه دارند. این تفاوت‌های مکانی می‌تواند ناشی از عوامل متنوعی چون زیر ساخت‌های فرهنگی، اقتصادی، و سیاست‌های مدیریتی محلی باشد که بررسی عمیق‌تر آن‌ها در تحقیقات آتی توصیه می‌شود.
انگیزه‌های افراد برای اهدای خون نقش مهمی در حفظ و ارتقای مشارکت داوطلبانه در نظام سلامت دارند. نظریه خود تعیین‌گری یا SDT چارچوبی مفهومی و معتبر برای تحلیل سطوح مختلف انگیزه، از بیرونی تا درونی، فراهم می‌آورد. هدف از این مطالعه؛ بررسی انگیزه در اهداکنندگان داوطلب خون کامل بر مبنای SDT در استان‌های کشور بود.
مواد و روش‌ها
این یک مطالعه مقطعی بر روی 7187 اهداکننده داوطلب خون کامل مراجعه‌کننده به بزرگ‌ترین مرکز اهدای خون در هر استان کشور در ماه‌های مهر و آبان سال 1403 با استفاده از پرسشنامه روان‌سنجی شده مبتنی بر SDT بود. تجزیه و تحلیل آماری با استفاده از نرم‌افزار STATA نسخه 17 مدل رگرسیون خطی با اثرات مختلط اجرا گردید. برای لحاظ کردن ساختار سلسله مراتبی داده‌ها، میانگین‌های حاشیه‌ای پیش‌بینی شده در هر استان محاسبه و با میانگین کل کشوری مقایسه شدند.
یافته‌ها
یافته‌ها حاکی از سطح بالای انگیزه درونی در میان اهداکنندگان در ۳۱ استان کشور بود. میانگین حاشیه‌ای پیش‌بینی شده برای انگیزه درونی در میان استان‌ها از (4/84-4/55) 4/70 در کهگیلویه و بویراحمد تا (4/12-3/91) 01/4 در گیلان در مقیاس لیکرت 5 تایی متغیر بود. حدود ۸4 درصد استان‌ها (۲6 استان) در محدوده بازه اطمینان کشوری قرار داشتند. در این میان، تنها 5 استان (حدود ۱6 درصد) از بازه اطمینان کشوری خارج شد، 2 استان با مقادیر پایین‌تر (4/01 و 4/24) و 3 استان با مقادیر بالاتر (48/67، 48/68 و 4/70) از بازه اطمینان کشوری قرار داشتند.
نتیجه گیری
انگیزه درونی بالا مبتنی بر اصول SDT در تمام استان‌های ایران نشان می‌دهد اهدای خون عمدتاً به عنوان یک رفتار ذاتاً با ارزش تلقی می‌شود. استان‌هایی مانند لرستان، کهگیلویه و بویراحمد و آذربایجان غربی، به عنوان پیشرو در این زمینه، نیازمند بررسی سیاست‌های حمایتی و عوامل موفقیت خود هستند تا الگوهایی برای سایر استان‌ها فراهم آورند. از سوی دیگر، استان‌هایی مانند گیلان و تهران، نیاز به شناسایی عوامل محدودکننده و اجرای برنامه‌های مداخله‌ای مؤثر برای ارتقاء سطح انگیزه دارند. این تفاوت‌های مکانی می‌تواند ناشی از عوامل متنوعی چون زیر ساخت‌های فرهنگی، اقتصادی، و سیاست‌های مدیریتی محلی باشد که بررسی عمیق‌تر آن‌ها در تحقیقات آتی توصیه می‌شود.
فهرست منابع
1. Alla J, Muhammad Y, Habeeb A, Mustapha A, Andrew C, Saeed S. Gender distribution of blood donors and blood recipients in rasheed shekoni teaching hospital dutse, Jigawa state, Nigeria. Int J Sci Res Eng Dev. 2019; 2(1): 20-4.
2. World Health Organization. Guidelines Review Committee, Medicines and Health Products, Policies and Standards (HPS). Towards 100 % voluntary blood donation: a global framework for action. 2010; 1Jan.
3. Bednall TC, Bove LL. Donating blood: a meta-analytic review of self-reported motivators and deterrents. Transfus Med Rev. 2011; 25(4): 317-34. [DOI:10.1016/j.tmrv.2011.04.005] [PMID]
4. Masser BM, White KM, Hyde MK, Terry DJ. The psychology of blood donation: current research and future directions. Transfus Med Rev. 2008; 22(3): 215-33. [DOI:10.1016/j.tmrv.2008.02.005] [PMID] [PMCID]
5. Martín-Santana JD, Beerli-Palacio A. Potential donor segregation to promote blood donation. Transfus Apher Sci. 2008; 38(2):133-40. [DOI:10.1016/j.transci.2007.11.003] [PMID]
6. Ferguson E, Farrell K, Lawrence C. Blood donation is an act of benevolence rather than altruism. Health Psychol. 2008; 27(3):327-36. [DOI:10.1037/0278-6133.27.3.327] [PMID]
7. Ryan RM, Deci EL. Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. Am psycholt. 2000; 55(1): 68-78. [DOI:10.1037/0003-066X.55.1.68] [PMID]
8. Williams LA, Sun J, Masser B. Integrating self‐determination theory and the theory of planned behaviour to predict intention to donate blood. Transfus Med. 2019; 29(1): 59-64. [DOI:10.1111/tme.12566] [PMID]
9. Ranjbar Kermani F, Amini Kafi-Abad S, Maghsudlu M, Mousavi Hosseini K, Mohammadali F, MohammadJafari A. Development and validation of the self-regulation of blood donation scale for blood donors. Hematol Transfus Cell Ther. 2024; 46(Suppl 3): 299-305. [DOI:10.1016/j.htct.2024.09.2482] [PMID] [PMCID]
10. France CR, Kowalsky JM, France JL, Himawan LK, Kessler DA, Shaz BH. The blood donor identity survey: a multidimensional measure of blood donor motivations. Transfusion. 2014; 54(8): 2098-105. [DOI:10.1111/trf.12588] [PMID]
11. Field A. Discovering statistics using IBM SPSS statistics: Sage publications limited; 6 th ed.University of sussex, UK.2024.
12. Maghsudlu M, Nasizadeh S. Iranian blood donors' motivations and their influencing factors. Transfusion medicine. 2011; 21(4): 247-52. [DOI:10.1111/j.1365-3148.2011.01077.x] [PMID]
13. Abohghasemi H, Hosseini Divkalayi NS, Seighali F. Contribution of religion to blood donation: Iran experience. Asian J Transfus Sci. 2011; 5(2): 185-6. [DOI:10.4103/0973-6247.83262] [PMID] [PMCID]
14. France CR, France JL, Carlson BW, Kessler DA,Rebosa M, Shaz BH, et al.A brief motivational interview with action and coping planning components enhances motivational autonomy among volunteer blood donors. 2016; Jan 29;56(6 Pt 2):1636- 44.. [DOI:10.1111/trf.13485] [PMID] [PMCID]
15. Godin G, Conner M, Sheeran P, Bélanger‐Gravel A, Germain M. Determinants of repeated blood donation among new and experienced blood donors. Transfusion. 2007; 47(9): 1607-15. [DOI:10.1111/j.1537-2995.2007.01331.x] [PMID]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
