فصلنامه پژوهشی خون

سابقه و هدف 
ترسیم نقشه‌های علمی از مهم‌ترین رویکردهای علم‌سنجی برای شناسایی ساختار دانش، روندهای پژوهشی، شبکه‌های همکاری و موضوعات نوظهور در حوزه‌های علمی است. هدف این پژوهش، ترسیم نقشه علمی مقاله‌های پراستناد حوزه لوسمی و تحلیل ساختار موضوعی و استنادی این حوزه طی سال‌های 2013 تا 2022 بود.
مواد و روش‌ها
این مطالعه از نوع علم‌سنجی و به صورت مقطعی انجام شده است. تعداد 377 مقاله پراستناد حوزه لوسمی از پایگاه Web of Science بازیابی و با استفاده از شاخص‌های کتاب‌سنجی، تحلیل استنادی، هم‌استنادی و تحلیل شبکه‌های علمی بررسی گردید. جهت تحلیل آماری از آزمون کولموگروف ـ اسمیرنوف و 27 SPSS استفاده شد. 
یافته‌ها
از مجموع مقاله‌ها، 295 مقاله (78/2 درصد) اصیل و 82 مقاله (21/8 درصد) مروری بودند. بیشترین تعداد مقاله‌های پراستناد در سال 2022 و بیشترین میانگین استناد به ازای هر مقاله در سال 2016 (614 استناد) مشاهده شد. تحلیل هم‌استنادی 11 خوشه موضوعی را آشکار ساخت که بیانگر تحول پژوهش‌ها از مطالعه‌های بالینی به سمت ژنتیک مولکولی، تحلیل‌های ژنومی و درمان‌های مبتنی بر CAR-T است. تحلیل شاخص شکوفایی استنادی نشان داد مقاله بجار و همکاران بیشترین قدرت شکوفایی (5/92) را داشته‌اند. بین سن مقالات و تعداد ارجاعات رابطه معناداری مشاهده نشد. پژوهشگران 70 کشور در تولید آثار مربوط به لوسمی مشارکت داشتند و ایالات متحده آمریکا با 261 مقاله (69/2درصد) در رتبه نخست قرار گرفت. مجله Blood و پژوهشگر کانتارجیان به‌ ترتیب اثرگذارترین مجله و پژوهشگر این حوزه بودند. هم‌چنین میان تعداد استناد و تعداد مقالات (0.622 = r)، شاخص درجه (0.552 r=)، شاخص نزدیکی (0.518 =r) و شاخص بینابینی (0.404 =r) همبستگی مثبت و معنادار مشاهده شد (0.01 >p).
نتیجه گیری            
نقشه‌های علمی تولیدات علمی پر استناد لوسمی نشان داد که کانون دانش این حوزه در دهه اخیر به سمت ژنتیک مولکولی و ایمنی‌ درمانی سوق یافته است. هم‌چنین با توجه به تضعیف نقش واسطه‌گری در شبکه تولیدات علمی بیماری لوسمی، ارزیابی پژوهشگران لوسمی نباید به یک معیار واحد محدود گردد بلکه لازم است رویکردی چند بعدی در نظرگرفته شود. این یافته‌ها می‌تواند در سیاست گذاری‌های پژوهشی حوزه تولیدات علمی بیماری لوسمی مورد استفاده قرار گیرد.