جلد 22، شماره 4 - ( زمستان 1404 )
جلد 22 شماره 4 صفحات 284-277 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Ethics code: IR.ABZUMS.REC.1402.167
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Jadidi S, Habibian Sezavar F, Amrollahi F, Miri S M, Mehrpouri M. Prevalence and Effective factors for Acute Transfusion Reactions in Hospitals of Alborz Province (2018-2021): A Cross-Sectional Study. bloodj 2025; 22 (4) :277-284
URL: http://bloodjournal.ir/article-1-1591-fa.html
URL: http://bloodjournal.ir/article-1-1591-fa.html
جدیدی شیما، حبیبیان سزاوار فریبا، امرالهی فاطمه، میری سید محمد، مهرپوری مهدیه. شیوع و عوامل موثر بر انواع عوارض حاد انتقال خون در بیمارستانهای استان البرز در سالهای 1400-1397: یک مطالعه مقطعی. فصلنامه پژوهشی خون. 1404; 22 (4) :277-284
مرکز تحقیقات انتقال خون ـ مؤسسه عالی آموزشی و پژوهشی طب انتقال خون و اداره کل انتقال خون البرز
واژههای کلیدی: عوارض انتقال خون، افزایش حساسیت، واکنش تبزای غیر همولیتیک ناشی از انتقال خون، عوامل سن، بیمارستانها، انتقال خون
متن کامل [PDF 724 kb]
(130 دریافت)
| چکیده (HTML) (146 مشاهده)
در این مطالعه، عوارض مشاهدهشده در بیماران بر اساس شدت در چهار گروه خفیف، شدید، تهدیدکننده حیات و مرگ طبقهبندی شدند. این دستهبندی بـا استفاده از فرمهای ثبت عوارض و با هدف تبیین الگوی شدت پیامدهای بالینی صورت گـرفت. از مجموع ۵۳۹ شرکتکننده، ۴۹۴ نفر (۸/۹۱ درصد) دچار عارضه خفیف، ۴۰ نفر (۷٫۴ درصد) دچار عارضه شدید، یک نفر (۰٫۲ درصد) با عارضه تهدیدکننده حیات، و ۳ نفر (۰٫۶ درصد) دچار مرگ شدند. بررسی موارد مرگ نشان داد که دو مورد عارضه تنگی نفس ناشی از انتقال خون (TAD) و یـک مورد واکنش همولیتیک حاد ناشی از ناسازگاری ABO بوده است. بـه طور کلی، نتایج نشان میدهد که بیشتر بیماران با عوارض خفیف مواجه شدند و تنها درصد انـدکی دچار عوارض شدید، تهدیدکننده حیات یا مرگ گردیدند. با این حال، بروز موارد شدید و مرگآور از اهمیت بالینی قابـل توجهی برخوردار است و نیازمند توجه ویژه میباشد.
بحث
در این مطالعه، واکنشهای آلرژیک انتقال خون و FNHTR ، بـه ترتیب به عنوان شایعترین عوارض گزارش شده بودند. FNHTR نوعی واکنش حاد است که طی یا حداکثر تـا چهار ساعت پس از پایان انتقال خون رخ میدهد و با افزایش دمای بـدن £38 درجه سانتیگراد یا £1 درجه سانتیگراد نسبت به پیش از تزریق بدون شواهد همولیز، عفونت یا عوامل دیگر همراه است. علائم همراه شامل لرز، سردرد، تهوع یا افزایش تنفس است؛ تشخیص آن پس از کنار گـذاشتن احتمالات دیگر همچون واکنش همولیتیـک حاد و عفونت باکتریایی انجام میشود (10). واکنش آلرژیک به انتقال خون نوعی واکنش حساسیتی فوری (نوع I) است که غالباً با علائمی چون کهیر، خارش، اریتم، آنژیو ادم، تنگی نفس یا کاهش فشار خون همراه است. این واکنش معمولاً در جریان تزریق خون تـا چند ساعت بعد رخ میدهد. مکانیسم اغلب مربوط به پاسخ IgE یا عوامل ایمونولوژیک در گیرنده یا اهداکننده است (11). مطالعههای پیشین نیز نتایج مشابهی گزارش کردهاند: امیری و همکاران در همدان واکنشهای آلرژیک و FNHTR را بـه عنوان شایعترین عوارض ذکر کردند (12)، و خالد و همکاران در پاکستان نیز FNHTR (۹/۴۱ درصد) و سپس واکنشهای آلرژیک (۴/۳۴ درصد) را به عنوان شایعترین عوارض گـزارش کردنـد (13، 12).
در این مطالعه، اگر چه بروز عوارض حـاد در زنان (۶۸٫۵
درصد) تقریباً دو برابر مردان (۳۱٫۵ درصد) گزارش شد، اما تحلیلهای آماری نشان داد که جنسیت عامل خطر مستقلی در وقوع عارضه نمیباشد. به نظر میرسد این اختلاف بیشتر بـازتابی از ترکیب جمعیتی بیماران نیازمند به تزریق خون، از جمله شیوع بالاتر کمخونی و نیاز بیشتر زنان به دریافت فرآوردههای خونی، باشد (14، 13، 2). این یافته با مطالعههـای بداغخان در شیراز و عزیزی در مازندران نیز همخوان است، که ارتباط معناداری بین جنسیت و عارضه انتقال خون نیافتند (16، 15).
الگوی توزیع گروههای خونی در این مطالعه بـه ترتیب O، A، B و AB با اکثریت Rh مثبت بود که مشابه جمعیت عمومی کشور میباشد و نشان میدهد که نمونه از این نظر نمایندگی مناسبی دارد (17، 16). در مطالعه شارمـا و همکـاران در هند، توزیع متفاوتی گزارش شد (A، O، B و AB) و بروز عوارض در گروههای B و AB برابر بود، هرچند احتمالاً حجم نمونه محدود آنان (۳۲ نفر) در این تفاوت نقش داشته است (18). در مطالعه حاضر، افراد با گروه خونی B منفی، نسبت به سایر گروههای خونی، احتمال بیشتری برای بروز عوارض شدید داشتند. این یافته برخلاف یـافتههای ییلدیز و همکاران بود که ارتباط معناداری بین گروه خونی و بروز عوارض حاد مشاهده نکردند (19). با این حال، این یافته باید با احتیاط تفسیر شود؛ زیرا تعداد افراد دارای گروه خونی B منفی در نمونه محدود (۱۰ نفر) بوده و احتمال وجود عوامل مخدوشکننده مطرح است. بنابراین، تـأیید این موضوع نیازمند انجام مطالعاتی با حجم نمونه بزرگتر است.
نکته قابل توجه، ارتباط منفی و معنادار آماری بین سن و بروز واکنشهای آلرژیک بود، بهگونهای که با افزایش سن، احتمال وقوع واکنشهای آلرژیک کاهش مییافت. این نتیجه با مطالعه لم ساهلی در مراکش همخوانی دارد؛ آنها گزارش کردند که بروز واکنشهای انتقال خون (حاد و تأخیری) در گروه سنی بالای ۶۰ سال کمتر از میزان آن در گروه سنی زیر ۲۰ سال می باشد (14). اما امینی و همکاران در بررسی بیماران اورژانسی، هیچ ارتباط معناداری بین سن و عارضه گزارش نکردند (20). چنین نتایجی نشاندهنده لزوم طراحی مطالعههای بزرگتر بـا قدرت آماری بالاتر برای بررسی دقیقتر نقش سن در بروز عوارض است.
در این مطالعه، سابقه بیماریهای زمینهای در بیمـار، ارتباط معناداری با نوع عارضه نشان نداد. این نتیجـه با یافتههای پژوهشی در همدان همسو است که هیچ ارتباطی میان بیماریهای زمینهای و بـروز عوارض حاد انتقال خون گزارش نکرد (2)، اما بـا نتایج مطالعه اصغرنیا در رشت تفاوت دارد؛ در آن مطالعه سابقه بـارداری بیش از یک مرتبه، آنمی و اختلالات خونریزی دهنده با افزایش بروز عوارض مرتبط دانسته شد (17). همچنین، بررسی انجام شده در بخش اورژانس بیمارستان امام خمینی ساری نشان داد که هرچند بیماران بـا بیماریهای زمینهای بیشتر دچار واکنشهای انتقال خون شدنـد، این ارتباط از نظر آماری معنادار نبود (20).
تحلیلهای آماری نشان داد که سابقه تزریق قبلی با بروز عوارض حاد ارتباط معناداری ندارد. با این حال، فقدان اطلاعات دقیق دربـاره نوع و تعداد واحدهای تزریق شده، تفسیر نتایج را محدود میکند. این یافته با گزارش جلاو و همکاران که سابقه تزریق را با بروز عوارض مرتبط دانستهاند متفاوت است (21). اختلاف نتایج ممکن است نـاشی از تفاوت در حجم نمونه، روش جمعآوری دادهها یا تعریف متغیرها بـاشد و بررسی دقیقتر این ارتباط در مطالعههای آینده با دادههای جامعتر توصیه میشود.
به طور کلی، بیشتر بیماران دچار عوارض خفیف بودند و موارد شدید، تهدیدکننده حیات یا منجر به مرگ بسیار محدود بودند؛ تنها سه مورد فوت گزارش شد که عمدتاً با بیماریهای زمینهای مرتبط بودند. این یـافته با دادههای ملی و بینالمللی همخوانی دارد؛ برای مثال، در مطالعه مردانی و همکاران (2018-2014) از بیش از ۱۴ میلیون واحد خون توزیع شده، تنها یک مرگ مستقیماً به انتقال خون منتسب بود (22). همچنین در سوئیس و فرانسه، میزان مرگ و میر ناشی از انتقال خون بسیار پایین گزارش شده است (6). با این حال، دادههای مربوط به مرگ از نظر بـالینی اهمیت قابلتوجهی دارند و حتی با شیوع اندک، مستلزم توجه ویژه، تقویت سامانـههای همووژیلانس و بررسی ریشهای هر مورد برای شناسایی علل قابل پیشگیری هستند.
نتیجهگیری
در این مطالعه، بیشتر عوارض ناشی از انتقال خون از نوع خفیف بودند و موارد شدید، تهدید کننده حیات یـا مرگ نادر بودند. واکنشهای آلرژیک و FNHTR به عنوان شایعترین عوارض گزارش شدند. عوامل جمعیت شناختی مانند جنسیت، گروه خونی، سن و سابقه بیماریهای زمینهای یـا تزریق خون به تنهایی نقش معناداری در بروز عوارض حاد نـداشتند، اگرچه با افزایش سن احتمال واکنشهای آلرژیک کاهش یافت. تفاوتهای مشاهده شده در شیوع عوارض بین مراکز احتمالاً به ترکیب بالینی بیماران، نوع و حجم فرآوردههای مصرفی و سطح پایش و آموزش کـارکنان مرتبط است. با توجه به محدودیتهای اطلاعاتی، پایش مستمر، ثبت یکپارچه و تحلیل سیستماتیک دادهها همراه با پیگیری بالینی فعال بیماران پس از انتقال خون توسط تیم پزشکی، ضروری است تا ایمنی دریافتکنندگان فرآوردههای خونی افزایش یافته و نقاط قابل بهبود شناسایی شود. این یافتهها میتواند مبنای طراحی مطالعههای آینده با نمونههای بزرگتر و شناسایی دقیقتر عوامل مؤثر بر بروز عوارض انتقال خون باشد.
حمایت مالی
این مطالعه با حمایت مالی دانشگاه علوم پزشکی البرز انجام شده است.
ملاحظات اخلاقی
این مقاله دارای کد اخلاق به شماره IR.ABZUMS.REC.1402.167 مصوب کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی البرز میباشد.
عدم تعارض منافع
هیچگونه تعارض منافعی توسط نویسندگان بیان نشده است.
نقش نویسندگان
شیما جدیدی: جمعآوری اطلاعات، نوشتن مقاله
دکتر فریبا حبیبیان سزاوار: جمعآوری اطلاعات
دکتر فاطمه امرالهی: جمعآوری اطلاعات
سید محمد میری: جمعآوری اطلاعات
دکتر مهدیه مهرپوری: انتخاب موضوع، تجزیه و تحلیل دادهها، ویرایش مقاله
تشکر و قدردانی
بدینوسیله از کمیته تحقیقات دانشگاه علوم پزشکی البرز و سازمان انتقال خون کرج به منظور حمایـتها و همکاریهای ارزنـده در اجـرای ایـن پـژوهش، صمیمانـــه
قدردانی مینماییم.
متن کامل: (3 مشاهده)
شیوع و عوامل موثر بر انواع عوارض حاد انتقال خون در بیمارستانهای استان البرز
در سالهای 1400-1397: یک مطالعه مقطعی
شیما جدیدی۱، فریبا حبیبیان سزاوار۲، فاطمه امرالهی۳، سید محمد میری2، مهدیه مهرپوری4
1- کارشناس علوم آزمایشگاهی ـ کمیته تحقیقات دانشجویی دانشکده پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی البرز ـ البرز ـ ایران
2- پزشک عمومی ـ مرکز تحقیقات انتقال خون ـ مؤسسه عالی آموزشی و پژوهشی طب انتقال خون و اداره کل انتقال خون البرزـ البرز ـ ایران
3- کارشناس علوم آزمایشگاهی ـ مرکز تحقیقات انتقال خون ـ مؤسسه عالی آموزشی و پژوهشی طب انتقال خون و اداره کل انتقال خون البرز ـ البرز ـ ایران
4- دکترای تخصصی خونشناسی و بانک خون ـ استادیار گروه علوم آزمایشگاهی دانشکده پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی البرز ـ البرز ـ ایران
در سالهای 1400-1397: یک مطالعه مقطعی
1- کارشناس علوم آزمایشگاهی ـ کمیته تحقیقات دانشجویی دانشکده پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی البرز ـ البرز ـ ایران
2- پزشک عمومی ـ مرکز تحقیقات انتقال خون ـ مؤسسه عالی آموزشی و پژوهشی طب انتقال خون و اداره کل انتقال خون البرزـ البرز ـ ایران
3- کارشناس علوم آزمایشگاهی ـ مرکز تحقیقات انتقال خون ـ مؤسسه عالی آموزشی و پژوهشی طب انتقال خون و اداره کل انتقال خون البرز ـ البرز ـ ایران
4- دکترای تخصصی خونشناسی و بانک خون ـ استادیار گروه علوم آزمایشگاهی دانشکده پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی البرز ـ البرز ـ ایران
  http://dx.doi.org/10.61186/bloodj.22.1.11 Citation: Jadidi Sh, Habibian Sezavar F, Amrollahi F, Miri S.M, Mehrpouri M. Prevalence and Effective factors for Acute Transfusion Reactions in Hospitals of Alborz Province (2018-2021): A Cross-Sectional Study . J Iran Blood Transfus. 2025: 22 (4): 277-284 نویسنده مسئول: دکتر مهدیه مهرپوری. استادیار دانشکده پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی البرز ـ کرج ـ ایران صندوق پستی: 3149969415 E-mail: mahdiyemehrpoori@gmail.com کد اخلاق: IR.ABZUMS.REC.1402.167 |
چکیده سابقه و هدف انتقال خون از دستاوردهای مهم پزشکی است که میتواند زندگی بیماران را نجات دهد، اما همراه با خطراتی از جمله عوارض حاد میباشد. این مطالعه با هدف بررسی شیوع عوارض حاد پس از انتقال خون و ارتباط آنها با سن، جنسیت، بیماریهای زمینهای، گروه خونی، سابقه دریافت فرآوردههای خونی و بیمارستان انجام شد. مواد و روشها این مطالعه مقطعی، 539 بیمار مبتلا به عوارض حاد انتقال خون را از میان 235124 فرآورده خون تزریق شده در بیمارستانهای استان البرز طی سالهای 1397 تا 1400 بررسی کرد. اطلاعات جمعآوری شده شامل سن، جنس، بیماریهای زمینهای، گروه خونی، سابقه دریافت فرآوردههای خونی و نوع عارضه حاد ناشی از تزریق خون بودند که این دادهها با استفاده از نرمافزار Jamovi (نسخه ۶/۲) و نرمافزار R (نسخه ۴/۴) تحلیل گردید. یافتهها در این مطالعه، شایعترین عوارض حاد پس از انتقال خون شامل واکنشهای آلرژیک با سهم 9/48 درصد از کل عوارض حاد و معادل 11/0 درصد از کل فرآوردههای خونی تزریق شده و واکنشهای تبزای غیر همولیتیک یا FNHTR ، با سهم 8/35 درصد از کل عوارض حاد و 08/0 درصد از کل فرآوردههای تزریق شده بودند. همچنین رابطه معناداری بین بروز انواع عوارض حاد انتقال خون و سابقه بیماریهای زمینهای، سابقه دریـافت فرآوردههای خونی، گروه خونی و جنسیت مشاهده نشد. در حالی که سن با بروز واکنشهای آلرژیک ارتباط منفی و معنادار آماری نشان داد (001/0 p<). نتیجه گیری با وجود شایع بودن واکنشهای آلرژیک و FNHTR، بیشتر عوامل دموگرافیک و بالینی ارتباطی معنادار با بروز عوارض نداشتند، گرچه نتایج نشاندهنده اهمیت سن در بروز واکنشهای آلرژیک بود. این یافتهها ضرورت انجام مطالعههای گستردهتر و دقیقتر برای پیشبینی بهتر عوارض و ارتقای ایمنی خدمات انتقال خون را برجسته میسازد. کلمات کلیدی: عوارض انتقال خون، افزایش حساسیت، واکنش تبزای غیر همولیتیک ناشی از انتقال خون، عوامل سن، بیمارستانها، انتقال خون |
مقدمه
انتقال فرآوردههای خونی یکی از مداخلات حیاتی در پزشکی مدرن است که نقش مهمی در درمان خونریزیهای شدید، تالاسمی، بدخیمیهای خونی و سایر بیماریهای تهدیـدکننده حیات ایفا میکند (1). با وجود این اهمیت، عوارض انتقال خون طیفی از واکنشهای خفیف تا شدید و حتی مرگبار را شامل میشوند که میتوانند کیفیت مراقبت و ایمنی بیمار را تحـت تأثیر قرار دهند. این عوارض علیرغم انجام آزمایـشهای پیش از تزریق، اغلب غیرقابل پیشبینی هستند (2).
واکنشهای انتقال خون از نظر زمانی بـه دو دسته حاد (در ۲۴ ساعت نخست) و تأخیری و از نظر مکانیسم به دو گروه ایمونولوژیـک و غیرایمونولوژیک تقسیم میشوند. عوارضی مانـند (Febrile Nonhemolytic Transfusion Reaction; FNHTR)، واکنشهای آلرژیک، آسیب حاد ریوی مرتبط با انتقال خون (Transfusion-Associated Circulatory Overload; TRALI)، گـرانباری گردش خون مرتبط با انتقال خون (Transfusion-Associated Circulatory Overload; TACO)، افت فشار خون، هیپوترمی و اختلالات متابولیک از جمله واکنشهای شایع هستند (3). علائم اولیه حتی در صورت خفیف بودن بـاید جدی گرفته شوند، زیرا میتوانند نشانهای از واکنشهای شدیدتر مانند همولیز باشند (4).
یـافتههای هموویژیلانس بروز متفاوتی را در کشورهای مختلف نشان میدهند. در یـک مطالعه چند مرکزی در ایـالات متحده، ۱/۱ درصد واکنش جدی گزارش شد؛ شایعترین آنها TACO (۱ درصد)، FNHTR (۶۲/۰ درصد) و واکنشهای آلرژیک (۲۹/۰ درصد) بودند، در حالیکه تنها ۵ درصد از این موارد به سیستمهای گزارشدهی منتقل شدند (5). در اروپا نیز نتایج مشابه بود: در سوئیس در سال۲۰۲۰ از ۲۷۵۳۴۳ فرآورده، ۲۰۲۳ مورد (۷۴/۰ درصد) واکنش نـامطلوب و ۳ مورد (۰۰۱/۰ درصد) مرگ گزارش شد؛ در فرانسه از ۲۸۰۶۷۷۴ فرآورده، ۹۰۶۰ واکنش نامطلوب (۳۲/۰ درصد) و ۵ مرگ (۰۰۰۲/۰ درصد)؛ در آلمان از ۴/۴ میلیون فرآورده، ۹۲۱ مورد (۰۲/۰ درصد) واکنش شدیـد و ۷ مورد مرگ (۰۰۰۲/۰ درصد)؛ و در بریتانیا از ۲ میلیون تزریق، ۴۰۶۳ مورد (۲/۰ درصد) واکنش نامطلوب و ۳۹ مرگ (۰۰۲/۰ درصد) گزارش شد (6). افزون بر این، بررسی دادههای ۱۷ کشور نشان داد FNHTR و واکنشهای سرولوژیـک تأخیری شایعترین عوارض تزریق گلبول قرمز بودنـد (7). در گزارش FDA نیز، TACO شایعترین علت مرگهای مرتبط بـا انتقال خون معرفی شد (8).
برخی عوارض مانند ناسازگاری ABO هرچند نادرند، اما میتوانند پیامدهای جدی و مرگبار ایجاد کنند (9). بنابراین، بـا وجود نادر بودن نسبی عوارض انتقال خون، اهمیت بـالینی آنها بالا است. تفاوت در نرخ بروز عوارض گزارش شده میتواند ناشی از جمعیتهای بیمار متفاوت، انواع فرآوردهها و اثربخشی سیستمهای هموویژیلانس باشد. از این رو، انجام مطالعههای اپیدمیولوژیک محلی برای تعیین شیوع و عوامل مرتبط ضروری است. مطالعه حاضر با هدف بررسی شیوع و عوامل مؤثر بر عوارض حاد انتقال خون در بیماران دریافتکننده فرآوردههای خونی در بیمارستانهای استان البرز طی سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰ طراحی شد.
مواد و روشها
این مطالعه از نوع مقطعی گذشتهنگر بود. جامعه آماری شامل کلیه پروندههای ثبتشده (به صورت فایل بزرگ) در پایگاه داده سازمان انتقال خون استان البرز طی سالهای ۱۳۹۷ تـا ۱۴۰۰ بود. در این بازه، اطلاعات بیمارانی که پس از دریـافت فرآوردههای خونی دچار عوارض حاد انتقال خون شده بودنـد، مورد مطالعه قرار گرفت. مراکز گزارشدهنده عارضه در ۱۱ گروه دستهبندی شدند؛ ۱۰ بیمارستان مشخص و یک گروه «سایر بیمارستانها» شامل مراکزی با تعداد ناکافی برای تحلیل جداگانه بودند.
معیار ورود به مطالعه ثبت رسمی عارضه یا عوارض حاد انتقال خون در پایگاه داده سازمان انتقال خون بود. معیارهای خروج شامل عدم بروز عارضه و نیز بروز عوارض مزمن مرتبط بـا تزریق فرآوردههای خونی بودند. در مجموع، از میان 235124 فرآورده تزریق شده، اطلاعات مربوط بـه ۵۳۹ بیمار دچار عوارض حاد انتقال خون با رعایت اصول محرمانگی وارد مطالعه گردید. دادهها با استفاده از فرمهای استاندارد گزارش واکنشهای انتقال خون که توسط سازمان انتقال خون ایران طراحی شدهانـد، جمعآوری گردید. متغیرهای مورد بررسی شامل مشخصات دموگرافیک (جنس، سن)، سابقه بیماریهای زمینهای (قلبی - عروقی، فشار خون، اختلالات انعقادی، ریوی، کلیوی، کبدی و آلرژیک)، گروه خونی ABO ، سابقه دریـافت فرآوردههای خونی در سه ماه گذشته، نوع واکنش و شدت آن (خفیف، شدید، تهدیدکننده حیات، مرگ) بودنـد. همچنین میزان مصرف فرآوردههای مختلف خونی در هر بیمارستان بر اساس فرمهای درخواست و تحویل فرآوردههای خونی استان البرز به دست آمد. در روند استخراج دادهها، موردی از دادههای مفقود مشاهده نگردید.
تحلیل دادهها با نرمافزارهای Jamovi (نسخه ۶/۲) و R (نسخه ۴/۴ ) انجام شد. طبیعی بودن توزیع دادهها با آزمون Shapiro-Wilk بررسی شد. ارتباط بین متغیرهای کیفی و نوع عارضه با آزمون کای-دو پیرسون و متغیرهای کمی با توزیع غیر طبیعی (مانند سن) با آزمون Mann–Whitney U ارزیابی شد. سطح معناداری آماری کمتر از 05/0 در نظر گرفته شد.
یافتهها
از مجموع 539 گزارش مربوط به بیماران مبتلا به عارضه حاد پس از انتقال خون طی 4 سال، تمامی آنها (100%) وارد مطالعه شدند. از این تعداد، ۱۷۰ نفر (5/31%) مرد و ۳۶۹ نفر (5/68%) زن بودند. میانگین سن بیماران 5/21 ± 9/48 سال گزارش شد. از نظر توزیع گروه خونی، ۱/۳۲ درصد گروه خونی A (۲/۲۸ درصد A+ و ۹/۳ درصد A-)، ۲/۲۰ درصد گروه خونی B (۴/۱۸ درصد B+ و ۹/۱ درصد B-) ، ۲/۳۸ درصد گروه خونی O (۹/۳۴ درصد O+ و ۳/۳ درصد O-) و ۱/۹% گروه خونی AB (۸/۷ درصد AB+ و ۳/۱ درصد AB-) داشتند.
در بررسی سابقه بیماریهـای زمینهای، شایعترین اختلالات شامل بیماریهای قلبی- عروقی (۸۵ نفر؛ ۷/۱۵درصد) و فشار خون بالا (۸۰ نفر؛ ۸/۱۴ درصد) بود. سایر بیماریهای زمینهای شامل سابقه بیماریهای ریوی (۳۰ نفر؛ ۵/۵ درصد)، بیماریهای کلیوی (۳۵ نفر؛ ۴/۶ درصد)، بیماریهای انعقادی (۱۹نفر؛ ۵/۳ درصد)، بیماریهـای آلرژیک (۱۹ نفر؛ ۵/۳ درصد)، و بیماریهای کبدی (۱۰ نفر؛ ۸/۱ درصد) بود، در حـالی که تعدادی از بیماران نیز فـاقد بیماری زمینهای بودند. بررسی سابقه دریافت فرآوردههای خونی نشان داد که ۱۹۴ نفر در سه ماه گـذشته، ۷۰ نفر بیش از سه ماه پیش و ۲۷۳ نفر برای نخستین بار فرآورده دریافت کرده بودند.
شایعترین عوارض حاد پس از انتقال خون شامل واکنشهای آلرژیک (۲۶۴ نفر؛ 9/48 درصد از عوارض حاد گزارش شده) و FNHTR (۱۹۳نفر؛ ۸/۳۵ درصد از عوارض حاد گزارش شده) بودند که به ترتیب معادل 11/0 درصد و 08/0 درصد از کل فرآوردههای خونی تزریق شده میباشند. سایر عوارض، شامل تنگی نفس نـاشی از انتقال خون (Transfusion-Associated Dyspnea; TAD)، همولیز با علل غیرایمونولوژیک (Non-Immune Hemolysis; NIH) ، واکنش همولیتیک حـاد ناشی از ناسازگاری در سایر سیستمهای خونی، واکنش همولیتیک حـاد ناشی از نـاسازگاری ABO، TACO، افت فشار خون و واکنش آنافیلاکسی بودند که همگی با شیوع کمتر از ۵ درصد مشاهده شدند. از مجموع ۵۳۹ بیماری که دچار عوارض انتقال خون شدند، ۴۰ بیمار مبتلا بـه تالاسمی بودند که با توجه به اهمیت، در گروه مجزای بیماران تالاسمی مورد بررسی قرار گرفتند. در میان این بیماران ۲۵ مورد (64/۴ درصد) واکنش آلرژیک، ۱۴ مورد (60/2 درصد) FNHTR و ۱ مورد (19/0 درصد) واکنش همولیتیک حاد ناشی از ناسازگاری در سایر سیستمهای خونی مشاهده شد. در جدول، تعداد و درصد هر عارضه به همراه میزان قابلیت انتساب (Imputability) گزارش شده است (جدول 1). منظور از قابلیت انتساب، درجـه اطمینان از ارتباط میان عارضه مشاهدهشده و فرآیند انتقال خون یا فرآورده خونی میباشد.
در ادامه، ارتباط دو عارضه شایع یعنی واکنش تبزای غیر همولیتیک (FNHTR)، واکنشهای آلرژیـک و همچنین شدت عـارضه با متغیرهای سن، جنس، بیماریهای زمینهای، سابقه دریـافت فرآوردههای خونی و گروه خونی بررسی شد. برای تحلیل دادهها از آزمونهای کایدو (Chi-square) بـرای متغیرهای کیفی و منویتنی (Mann–Whitney) بـرای متغیرهای کمی بـا توزیع غیر طبیعی استفاده گردید. نتایج نشان داد که تنها بین سن و بروز واکنشهای آلرژیک ارتباط آماری معنادار و منفی وجود داشت (001/0 p<)، به طوری که احتمال بروز واکنش آلرژیک در افراد مسنتر کمتر بود. همچنین میان شدت عارضه و گروه خونی نیز ارتباط آماری معناداری مشاهده شد؛ به طوریکه افراد با گروه خونی B منفی، نسبت به سایر گروههای خونی، احتمال بیشتری برای بروز عوارض شدید داشتند. در سایر متغیرها، ارتباط معناداری مشاهده نشد.
در ادامه، تعداد فرآوردههای مصرفی به تفکیک نوع فرآورده و همچنین عوارض ایجاد شده طی چهار سال در بیمارستانهای استان البرز ارائه شده است (جدول ۲). طبق اطلاعات موجود، بیشترین فرآورده مصرفی به ترتیب مربوط بـه گلبولهای قرمز (Red Blood Cells; RBC)، پلاسمای تازه منجمد شده (Fresh Frozen Plasma; FFP) و پلاکـتها (Platelets; PLT) است. افزون بر این، میزان عوارض حـاد انتقال خون در هر بیمارستان به تفکیک آورده شده اســـت که نشان میدهد در همه بیمارستانها بــه جـز بیمارستـان
امام جعفر هشتگرد و گـروه سایـر بیمارستانهـا، بیشتریـن عوارض گزارش شده به ترتیب مربوط به واکنشهای آلرژیک و FNHTR می باشد. در دو مرکز مذکور، ترتیب شایعترین عوارض برعکس بوده و ابتدا FNHTR و سپس واکنشهای آلرژیک مشاهده شده است.
انتقال فرآوردههای خونی یکی از مداخلات حیاتی در پزشکی مدرن است که نقش مهمی در درمان خونریزیهای شدید، تالاسمی، بدخیمیهای خونی و سایر بیماریهای تهدیـدکننده حیات ایفا میکند (1). با وجود این اهمیت، عوارض انتقال خون طیفی از واکنشهای خفیف تا شدید و حتی مرگبار را شامل میشوند که میتوانند کیفیت مراقبت و ایمنی بیمار را تحـت تأثیر قرار دهند. این عوارض علیرغم انجام آزمایـشهای پیش از تزریق، اغلب غیرقابل پیشبینی هستند (2).
واکنشهای انتقال خون از نظر زمانی بـه دو دسته حاد (در ۲۴ ساعت نخست) و تأخیری و از نظر مکانیسم به دو گروه ایمونولوژیـک و غیرایمونولوژیک تقسیم میشوند. عوارضی مانـند (Febrile Nonhemolytic Transfusion Reaction; FNHTR)، واکنشهای آلرژیک، آسیب حاد ریوی مرتبط با انتقال خون (Transfusion-Associated Circulatory Overload; TRALI)، گـرانباری گردش خون مرتبط با انتقال خون (Transfusion-Associated Circulatory Overload; TACO)، افت فشار خون، هیپوترمی و اختلالات متابولیک از جمله واکنشهای شایع هستند (3). علائم اولیه حتی در صورت خفیف بودن بـاید جدی گرفته شوند، زیرا میتوانند نشانهای از واکنشهای شدیدتر مانند همولیز باشند (4).
یـافتههای هموویژیلانس بروز متفاوتی را در کشورهای مختلف نشان میدهند. در یـک مطالعه چند مرکزی در ایـالات متحده، ۱/۱ درصد واکنش جدی گزارش شد؛ شایعترین آنها TACO (۱ درصد)، FNHTR (۶۲/۰ درصد) و واکنشهای آلرژیک (۲۹/۰ درصد) بودند، در حالیکه تنها ۵ درصد از این موارد به سیستمهای گزارشدهی منتقل شدند (5). در اروپا نیز نتایج مشابه بود: در سوئیس در سال۲۰۲۰ از ۲۷۵۳۴۳ فرآورده، ۲۰۲۳ مورد (۷۴/۰ درصد) واکنش نـامطلوب و ۳ مورد (۰۰۱/۰ درصد) مرگ گزارش شد؛ در فرانسه از ۲۸۰۶۷۷۴ فرآورده، ۹۰۶۰ واکنش نامطلوب (۳۲/۰ درصد) و ۵ مرگ (۰۰۰۲/۰ درصد)؛ در آلمان از ۴/۴ میلیون فرآورده، ۹۲۱ مورد (۰۲/۰ درصد) واکنش شدیـد و ۷ مورد مرگ (۰۰۰۲/۰ درصد)؛ و در بریتانیا از ۲ میلیون تزریق، ۴۰۶۳ مورد (۲/۰ درصد) واکنش نامطلوب و ۳۹ مرگ (۰۰۲/۰ درصد) گزارش شد (6). افزون بر این، بررسی دادههای ۱۷ کشور نشان داد FNHTR و واکنشهای سرولوژیـک تأخیری شایعترین عوارض تزریق گلبول قرمز بودنـد (7). در گزارش FDA نیز، TACO شایعترین علت مرگهای مرتبط بـا انتقال خون معرفی شد (8).
برخی عوارض مانند ناسازگاری ABO هرچند نادرند، اما میتوانند پیامدهای جدی و مرگبار ایجاد کنند (9). بنابراین، بـا وجود نادر بودن نسبی عوارض انتقال خون، اهمیت بـالینی آنها بالا است. تفاوت در نرخ بروز عوارض گزارش شده میتواند ناشی از جمعیتهای بیمار متفاوت، انواع فرآوردهها و اثربخشی سیستمهای هموویژیلانس باشد. از این رو، انجام مطالعههای اپیدمیولوژیک محلی برای تعیین شیوع و عوامل مرتبط ضروری است. مطالعه حاضر با هدف بررسی شیوع و عوامل مؤثر بر عوارض حاد انتقال خون در بیماران دریافتکننده فرآوردههای خونی در بیمارستانهای استان البرز طی سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰ طراحی شد.
مواد و روشها
این مطالعه از نوع مقطعی گذشتهنگر بود. جامعه آماری شامل کلیه پروندههای ثبتشده (به صورت فایل بزرگ) در پایگاه داده سازمان انتقال خون استان البرز طی سالهای ۱۳۹۷ تـا ۱۴۰۰ بود. در این بازه، اطلاعات بیمارانی که پس از دریـافت فرآوردههای خونی دچار عوارض حاد انتقال خون شده بودنـد، مورد مطالعه قرار گرفت. مراکز گزارشدهنده عارضه در ۱۱ گروه دستهبندی شدند؛ ۱۰ بیمارستان مشخص و یک گروه «سایر بیمارستانها» شامل مراکزی با تعداد ناکافی برای تحلیل جداگانه بودند.
معیار ورود به مطالعه ثبت رسمی عارضه یا عوارض حاد انتقال خون در پایگاه داده سازمان انتقال خون بود. معیارهای خروج شامل عدم بروز عارضه و نیز بروز عوارض مزمن مرتبط بـا تزریق فرآوردههای خونی بودند. در مجموع، از میان 235124 فرآورده تزریق شده، اطلاعات مربوط بـه ۵۳۹ بیمار دچار عوارض حاد انتقال خون با رعایت اصول محرمانگی وارد مطالعه گردید. دادهها با استفاده از فرمهای استاندارد گزارش واکنشهای انتقال خون که توسط سازمان انتقال خون ایران طراحی شدهانـد، جمعآوری گردید. متغیرهای مورد بررسی شامل مشخصات دموگرافیک (جنس، سن)، سابقه بیماریهای زمینهای (قلبی - عروقی، فشار خون، اختلالات انعقادی، ریوی، کلیوی، کبدی و آلرژیک)، گروه خونی ABO ، سابقه دریـافت فرآوردههای خونی در سه ماه گذشته، نوع واکنش و شدت آن (خفیف، شدید، تهدیدکننده حیات، مرگ) بودنـد. همچنین میزان مصرف فرآوردههای مختلف خونی در هر بیمارستان بر اساس فرمهای درخواست و تحویل فرآوردههای خونی استان البرز به دست آمد. در روند استخراج دادهها، موردی از دادههای مفقود مشاهده نگردید.
تحلیل دادهها با نرمافزارهای Jamovi (نسخه ۶/۲) و R (نسخه ۴/۴ ) انجام شد. طبیعی بودن توزیع دادهها با آزمون Shapiro-Wilk بررسی شد. ارتباط بین متغیرهای کیفی و نوع عارضه با آزمون کای-دو پیرسون و متغیرهای کمی با توزیع غیر طبیعی (مانند سن) با آزمون Mann–Whitney U ارزیابی شد. سطح معناداری آماری کمتر از 05/0 در نظر گرفته شد.
یافتهها
از مجموع 539 گزارش مربوط به بیماران مبتلا به عارضه حاد پس از انتقال خون طی 4 سال، تمامی آنها (100%) وارد مطالعه شدند. از این تعداد، ۱۷۰ نفر (5/31%) مرد و ۳۶۹ نفر (5/68%) زن بودند. میانگین سن بیماران 5/21 ± 9/48 سال گزارش شد. از نظر توزیع گروه خونی، ۱/۳۲ درصد گروه خونی A (۲/۲۸ درصد A+ و ۹/۳ درصد A-)، ۲/۲۰ درصد گروه خونی B (۴/۱۸ درصد B+ و ۹/۱ درصد B-) ، ۲/۳۸ درصد گروه خونی O (۹/۳۴ درصد O+ و ۳/۳ درصد O-) و ۱/۹% گروه خونی AB (۸/۷ درصد AB+ و ۳/۱ درصد AB-) داشتند.
در بررسی سابقه بیماریهـای زمینهای، شایعترین اختلالات شامل بیماریهای قلبی- عروقی (۸۵ نفر؛ ۷/۱۵درصد) و فشار خون بالا (۸۰ نفر؛ ۸/۱۴ درصد) بود. سایر بیماریهای زمینهای شامل سابقه بیماریهای ریوی (۳۰ نفر؛ ۵/۵ درصد)، بیماریهای کلیوی (۳۵ نفر؛ ۴/۶ درصد)، بیماریهای انعقادی (۱۹نفر؛ ۵/۳ درصد)، بیماریهـای آلرژیک (۱۹ نفر؛ ۵/۳ درصد)، و بیماریهای کبدی (۱۰ نفر؛ ۸/۱ درصد) بود، در حـالی که تعدادی از بیماران نیز فـاقد بیماری زمینهای بودند. بررسی سابقه دریافت فرآوردههای خونی نشان داد که ۱۹۴ نفر در سه ماه گـذشته، ۷۰ نفر بیش از سه ماه پیش و ۲۷۳ نفر برای نخستین بار فرآورده دریافت کرده بودند.
شایعترین عوارض حاد پس از انتقال خون شامل واکنشهای آلرژیک (۲۶۴ نفر؛ 9/48 درصد از عوارض حاد گزارش شده) و FNHTR (۱۹۳نفر؛ ۸/۳۵ درصد از عوارض حاد گزارش شده) بودند که به ترتیب معادل 11/0 درصد و 08/0 درصد از کل فرآوردههای خونی تزریق شده میباشند. سایر عوارض، شامل تنگی نفس نـاشی از انتقال خون (Transfusion-Associated Dyspnea; TAD)، همولیز با علل غیرایمونولوژیک (Non-Immune Hemolysis; NIH) ، واکنش همولیتیک حـاد ناشی از ناسازگاری در سایر سیستمهای خونی، واکنش همولیتیک حـاد ناشی از نـاسازگاری ABO، TACO، افت فشار خون و واکنش آنافیلاکسی بودند که همگی با شیوع کمتر از ۵ درصد مشاهده شدند. از مجموع ۵۳۹ بیماری که دچار عوارض انتقال خون شدند، ۴۰ بیمار مبتلا بـه تالاسمی بودند که با توجه به اهمیت، در گروه مجزای بیماران تالاسمی مورد بررسی قرار گرفتند. در میان این بیماران ۲۵ مورد (64/۴ درصد) واکنش آلرژیک، ۱۴ مورد (60/2 درصد) FNHTR و ۱ مورد (19/0 درصد) واکنش همولیتیک حاد ناشی از ناسازگاری در سایر سیستمهای خونی مشاهده شد. در جدول، تعداد و درصد هر عارضه به همراه میزان قابلیت انتساب (Imputability) گزارش شده است (جدول 1). منظور از قابلیت انتساب، درجـه اطمینان از ارتباط میان عارضه مشاهدهشده و فرآیند انتقال خون یا فرآورده خونی میباشد.
در ادامه، ارتباط دو عارضه شایع یعنی واکنش تبزای غیر همولیتیک (FNHTR)، واکنشهای آلرژیـک و همچنین شدت عـارضه با متغیرهای سن، جنس، بیماریهای زمینهای، سابقه دریـافت فرآوردههای خونی و گروه خونی بررسی شد. برای تحلیل دادهها از آزمونهای کایدو (Chi-square) بـرای متغیرهای کیفی و منویتنی (Mann–Whitney) بـرای متغیرهای کمی بـا توزیع غیر طبیعی استفاده گردید. نتایج نشان داد که تنها بین سن و بروز واکنشهای آلرژیک ارتباط آماری معنادار و منفی وجود داشت (001/0 p<)، به طوری که احتمال بروز واکنش آلرژیک در افراد مسنتر کمتر بود. همچنین میان شدت عارضه و گروه خونی نیز ارتباط آماری معناداری مشاهده شد؛ به طوریکه افراد با گروه خونی B منفی، نسبت به سایر گروههای خونی، احتمال بیشتری برای بروز عوارض شدید داشتند. در سایر متغیرها، ارتباط معناداری مشاهده نشد.
در ادامه، تعداد فرآوردههای مصرفی به تفکیک نوع فرآورده و همچنین عوارض ایجاد شده طی چهار سال در بیمارستانهای استان البرز ارائه شده است (جدول ۲). طبق اطلاعات موجود، بیشترین فرآورده مصرفی به ترتیب مربوط بـه گلبولهای قرمز (Red Blood Cells; RBC)، پلاسمای تازه منجمد شده (Fresh Frozen Plasma; FFP) و پلاکـتها (Platelets; PLT) است. افزون بر این، میزان عوارض حـاد انتقال خون در هر بیمارستان به تفکیک آورده شده اســـت که نشان میدهد در همه بیمارستانها بــه جـز بیمارستـان
امام جعفر هشتگرد و گـروه سایـر بیمارستانهـا، بیشتریـن عوارض گزارش شده به ترتیب مربوط به واکنشهای آلرژیک و FNHTR می باشد. در دو مرکز مذکور، ترتیب شایعترین عوارض برعکس بوده و ابتدا FNHTR و سپس واکنشهای آلرژیک مشاهده شده است.
بحث
در این مطالعه، واکنشهای آلرژیک انتقال خون و FNHTR ، بـه ترتیب به عنوان شایعترین عوارض گزارش شده بودند. FNHTR نوعی واکنش حاد است که طی یا حداکثر تـا چهار ساعت پس از پایان انتقال خون رخ میدهد و با افزایش دمای بـدن £38 درجه سانتیگراد یا £1 درجه سانتیگراد نسبت به پیش از تزریق بدون شواهد همولیز، عفونت یا عوامل دیگر همراه است. علائم همراه شامل لرز، سردرد، تهوع یا افزایش تنفس است؛ تشخیص آن پس از کنار گـذاشتن احتمالات دیگر همچون واکنش همولیتیـک حاد و عفونت باکتریایی انجام میشود (10). واکنش آلرژیک به انتقال خون نوعی واکنش حساسیتی فوری (نوع I) است که غالباً با علائمی چون کهیر، خارش، اریتم، آنژیو ادم، تنگی نفس یا کاهش فشار خون همراه است. این واکنش معمولاً در جریان تزریق خون تـا چند ساعت بعد رخ میدهد. مکانیسم اغلب مربوط به پاسخ IgE یا عوامل ایمونولوژیک در گیرنده یا اهداکننده است (11). مطالعههای پیشین نیز نتایج مشابهی گزارش کردهاند: امیری و همکاران در همدان واکنشهای آلرژیک و FNHTR را بـه عنوان شایعترین عوارض ذکر کردند (12)، و خالد و همکاران در پاکستان نیز FNHTR (۹/۴۱ درصد) و سپس واکنشهای آلرژیک (۴/۳۴ درصد) را به عنوان شایعترین عوارض گـزارش کردنـد (13، 12).
در این مطالعه، اگر چه بروز عوارض حـاد در زنان (۶۸٫۵
درصد) تقریباً دو برابر مردان (۳۱٫۵ درصد) گزارش شد، اما تحلیلهای آماری نشان داد که جنسیت عامل خطر مستقلی در وقوع عارضه نمیباشد. به نظر میرسد این اختلاف بیشتر بـازتابی از ترکیب جمعیتی بیماران نیازمند به تزریق خون، از جمله شیوع بالاتر کمخونی و نیاز بیشتر زنان به دریافت فرآوردههای خونی، باشد (14، 13، 2). این یافته با مطالعههـای بداغخان در شیراز و عزیزی در مازندران نیز همخوان است، که ارتباط معناداری بین جنسیت و عارضه انتقال خون نیافتند (16، 15).
الگوی توزیع گروههای خونی در این مطالعه بـه ترتیب O، A، B و AB با اکثریت Rh مثبت بود که مشابه جمعیت عمومی کشور میباشد و نشان میدهد که نمونه از این نظر نمایندگی مناسبی دارد (17، 16). در مطالعه شارمـا و همکـاران در هند، توزیع متفاوتی گزارش شد (A، O، B و AB) و بروز عوارض در گروههای B و AB برابر بود، هرچند احتمالاً حجم نمونه محدود آنان (۳۲ نفر) در این تفاوت نقش داشته است (18). در مطالعه حاضر، افراد با گروه خونی B منفی، نسبت به سایر گروههای خونی، احتمال بیشتری برای بروز عوارض شدید داشتند. این یافته برخلاف یـافتههای ییلدیز و همکاران بود که ارتباط معناداری بین گروه خونی و بروز عوارض حاد مشاهده نکردند (19). با این حال، این یافته باید با احتیاط تفسیر شود؛ زیرا تعداد افراد دارای گروه خونی B منفی در نمونه محدود (۱۰ نفر) بوده و احتمال وجود عوامل مخدوشکننده مطرح است. بنابراین، تـأیید این موضوع نیازمند انجام مطالعاتی با حجم نمونه بزرگتر است.
نکته قابل توجه، ارتباط منفی و معنادار آماری بین سن و بروز واکنشهای آلرژیک بود، بهگونهای که با افزایش سن، احتمال وقوع واکنشهای آلرژیک کاهش مییافت. این نتیجه با مطالعه لم ساهلی در مراکش همخوانی دارد؛ آنها گزارش کردند که بروز واکنشهای انتقال خون (حاد و تأخیری) در گروه سنی بالای ۶۰ سال کمتر از میزان آن در گروه سنی زیر ۲۰ سال می باشد (14). اما امینی و همکاران در بررسی بیماران اورژانسی، هیچ ارتباط معناداری بین سن و عارضه گزارش نکردند (20). چنین نتایجی نشاندهنده لزوم طراحی مطالعههای بزرگتر بـا قدرت آماری بالاتر برای بررسی دقیقتر نقش سن در بروز عوارض است.
در این مطالعه، سابقه بیماریهای زمینهای در بیمـار، ارتباط معناداری با نوع عارضه نشان نداد. این نتیجـه با یافتههای پژوهشی در همدان همسو است که هیچ ارتباطی میان بیماریهای زمینهای و بـروز عوارض حاد انتقال خون گزارش نکرد (2)، اما بـا نتایج مطالعه اصغرنیا در رشت تفاوت دارد؛ در آن مطالعه سابقه بـارداری بیش از یک مرتبه، آنمی و اختلالات خونریزی دهنده با افزایش بروز عوارض مرتبط دانسته شد (17). همچنین، بررسی انجام شده در بخش اورژانس بیمارستان امام خمینی ساری نشان داد که هرچند بیماران بـا بیماریهای زمینهای بیشتر دچار واکنشهای انتقال خون شدنـد، این ارتباط از نظر آماری معنادار نبود (20).
تحلیلهای آماری نشان داد که سابقه تزریق قبلی با بروز عوارض حاد ارتباط معناداری ندارد. با این حال، فقدان اطلاعات دقیق دربـاره نوع و تعداد واحدهای تزریق شده، تفسیر نتایج را محدود میکند. این یافته با گزارش جلاو و همکاران که سابقه تزریق را با بروز عوارض مرتبط دانستهاند متفاوت است (21). اختلاف نتایج ممکن است نـاشی از تفاوت در حجم نمونه، روش جمعآوری دادهها یا تعریف متغیرها بـاشد و بررسی دقیقتر این ارتباط در مطالعههای آینده با دادههای جامعتر توصیه میشود.
به طور کلی، بیشتر بیماران دچار عوارض خفیف بودند و موارد شدید، تهدیدکننده حیات یا منجر به مرگ بسیار محدود بودند؛ تنها سه مورد فوت گزارش شد که عمدتاً با بیماریهای زمینهای مرتبط بودند. این یـافته با دادههای ملی و بینالمللی همخوانی دارد؛ برای مثال، در مطالعه مردانی و همکاران (2018-2014) از بیش از ۱۴ میلیون واحد خون توزیع شده، تنها یک مرگ مستقیماً به انتقال خون منتسب بود (22). همچنین در سوئیس و فرانسه، میزان مرگ و میر ناشی از انتقال خون بسیار پایین گزارش شده است (6). با این حال، دادههای مربوط به مرگ از نظر بـالینی اهمیت قابلتوجهی دارند و حتی با شیوع اندک، مستلزم توجه ویژه، تقویت سامانـههای همووژیلانس و بررسی ریشهای هر مورد برای شناسایی علل قابل پیشگیری هستند.
نتیجهگیری
در این مطالعه، بیشتر عوارض ناشی از انتقال خون از نوع خفیف بودند و موارد شدید، تهدید کننده حیات یـا مرگ نادر بودند. واکنشهای آلرژیک و FNHTR به عنوان شایعترین عوارض گزارش شدند. عوامل جمعیت شناختی مانند جنسیت، گروه خونی، سن و سابقه بیماریهای زمینهای یـا تزریق خون به تنهایی نقش معناداری در بروز عوارض حاد نـداشتند، اگرچه با افزایش سن احتمال واکنشهای آلرژیک کاهش یافت. تفاوتهای مشاهده شده در شیوع عوارض بین مراکز احتمالاً به ترکیب بالینی بیماران، نوع و حجم فرآوردههای مصرفی و سطح پایش و آموزش کـارکنان مرتبط است. با توجه به محدودیتهای اطلاعاتی، پایش مستمر، ثبت یکپارچه و تحلیل سیستماتیک دادهها همراه با پیگیری بالینی فعال بیماران پس از انتقال خون توسط تیم پزشکی، ضروری است تا ایمنی دریافتکنندگان فرآوردههای خونی افزایش یافته و نقاط قابل بهبود شناسایی شود. این یافتهها میتواند مبنای طراحی مطالعههای آینده با نمونههای بزرگتر و شناسایی دقیقتر عوامل مؤثر بر بروز عوارض انتقال خون باشد.
حمایت مالی
این مطالعه با حمایت مالی دانشگاه علوم پزشکی البرز انجام شده است.
ملاحظات اخلاقی
این مقاله دارای کد اخلاق به شماره IR.ABZUMS.REC.1402.167 مصوب کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی البرز میباشد.
عدم تعارض منافع
هیچگونه تعارض منافعی توسط نویسندگان بیان نشده است.
نقش نویسندگان
شیما جدیدی: جمعآوری اطلاعات، نوشتن مقاله
دکتر فریبا حبیبیان سزاوار: جمعآوری اطلاعات
دکتر فاطمه امرالهی: جمعآوری اطلاعات
سید محمد میری: جمعآوری اطلاعات
دکتر مهدیه مهرپوری: انتخاب موضوع، تجزیه و تحلیل دادهها، ویرایش مقاله
تشکر و قدردانی
بدینوسیله از کمیته تحقیقات دانشگاه علوم پزشکی البرز و سازمان انتقال خون کرج به منظور حمایـتها و همکاریهای ارزنـده در اجـرای ایـن پـژوهش، صمیمانـــه
قدردانی مینماییم.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
انتقال خون
فهرست منابع
1. Clevenger B, Kelleher A. Hazards of blood transfusion in adults and children. Continuing Education in Anaesthesia Critical Care & Pain 2014; 14(3): 112-8. [DOI:10.1093/bjaceaccp/mkt042] [DOI:10.1093/bjaceaccp/mkt042]
2. Amiri F, Jambbozorg H, Biglarii M, Mohammadi A, Afshari M, Seyedi S. Survey on the blood transfusion-related reactions in blood recipients referred to Hamadan hospitals in 2018-2019. J Iran Blood Transfus 2021; 18(2): 87-96. [Article in Farsi]
3. Moncharmont P. Adverse transfusion reactions in transfused children. Transfus Clin Biol 2019; 26(4): 329-35. [DOI:10.1016/j.tracli.2019.08.002] [PMID] [DOI:10.1016/j.tracli.2019.08.002] [PMID]
4. Panch SR, Montemayor-Garcia C, Klein HG. Hemolytic Transfusion Reactions. N Engl J Med 2019; 381(2): 150-62. [DOI:10.1056/NEJMra1802338] [PMID] [DOI:10.1056/NEJMra1802338] [PMID]
5. Hendrickson JE, Roubinian NH, Chowdhury D, Brambilla D, Murphy EL, Wu Y, et al. Incidence of transfusion reactions: a multicenter study utilizing systematic active surveillance and expert adjudication. Transfusion 2016; 56(10): 2587-96. [DOI:10.1111/trf.13730] [PMID] [] [DOI:10.1111/trf.13730] [PMID] []
6. Ackfeld T, Schmutz T, Guechi Y, Le Terrier C. Blood Transfusion Reactions-A Comprehensive Review of the Literature including a Swiss Perspective. J Clin Med 2022; 11(10): 2859. [DOI:10.3390/jcm11102859] [PMID] [] [DOI:10.3390/jcm11102859] [PMID] []
7. Rogers MA, Rohde JM, Blumberg N. Haemovigilance of reactions associated with red blood cell transfusion: comparison across 17 Countries. Vox Sang 2016; 110(3): 266-77. [DOI:10.1111/vox.12367] [PMID] [] [DOI:10.1111/vox.12367] [PMID] []
8. U.S.Food and Drug Administration. Fatalities Reported to FDA Following Blood Collection and Transfusion: Annual Summary for Fiscal Year 2020. FDA; 2020. Available from: https://www.fda.gov/media/186751/download.
9. Oyekan F, McAleese H, Ahmed M, Booth C, Bowles L, Murphy MF, et al. Quantifying Harms Associated With Red Cell ABO Incompatible Blood Transfusion: A Systematic Review of the UK SHOT Literature. Transfus Med Rev 2025; 39(3): 150906. [DOI:10.1016/j.tmrv.2025.150906] [PMID] [DOI:10.1016/j.tmrv.2025.150906] [PMID]
10. Wang H, Ren D, Sun H, Liu J. Research progress on febrile non-hemolytic transfusion reaction: a narrative review. Ann Transl Med 2022; 10(24): 1401. [DOI:10.21037/atm-22-4932] [PMID] [] [DOI:10.21037/atm-22-4932] [PMID] []
11. Savage WJ, Tobian AA, Savage JH, Wood RA, Schroeder JT, Ness PM. Scratching the surface of allergic transfusion reactions. Transfusion 2013; 53(6): 1361-71. [DOI:10.1111/j.1537-2995.2012.03892.x] [PMID] [] [DOI:10.1111/j.1537-2995.2012.03892.x] [PMID] []
12. Kracalik I, Mowla S, Basavaraju SV, Sapiano MR. Transfusion‐related adverse reactions: Data from the National Healthcare Safety Network Hemovigilance Module-United States, 2013-2018. Transfusion 2021; 61(5): 1424-34. [DOI:10.1111/trf.16362] [PMID] [DOI:10.1111/trf.16362] [PMID]
13. Khalid S, Usman M, Khurshid M. Acute transfusion reactions encountered in patients at a tertiary care center. J Pak Med Assoc 2010; 60(10): 832-6.
14. Lemssahli I, Benajiba M, Belmekki A. Review of haemovigilance at the Rabat Regional Blood Transfusion Centre in Morocco (2017-2021). Pan Afr Med J 2024; 47: 60. [DOI:10.11604/pamj.2024.47.60.42250] [PMID] [] [DOI:10.11604/pamj.2024.47.60.42250] [PMID] []
15. Bodaghkhan F, Ramzi M, Vazirian S, Ahmadi M, Hajebi Rajabi M, Kohan N, et al . The prevalence of acute blood transfusion reactions in Nemazee Hospital. J Iran Blood Transfus 2014; 11(3): 247-51. [Article in Farsi]
16. Azizi S, Tabary SZ, Soleimani A. Prevalence of acute blood transfusion reactions in Mazandaran Heart Center, Sari, Iran, 2010-2012. Med Arch 2014; 68(2): 137-9. [DOI:10.5455/medarh.2014.68.137-139] [PMID] [] [DOI:10.5455/medarh.2014.68.137-139] [PMID] []
17. Asgharnia M, Pakseresht S, Hosseinzadeh F, Kazemi S, Rojaie F. Acute Complications of Blood Transfusion and Related Factors at Al-Zahra Educational, Therapeutic, and Research Center in Rasht (2009-2014). Iranian Journal of Surgery 2016; 4: 52. [Article in Farsi]
18. Sharma DK, Datta S, Gupta A. Study of acute transfusion reactions in a teaching hospital of Sikkim: A hemovigilance initiative. Indian J Pharmacol 2015; 47(4): 370-4. [DOI:10.4103/0253-7613.161257] [PMID] [] [DOI:10.4103/0253-7613.161257] [PMID] []
19. Yıldız A, Evren G, Zihar B, Yaman S. Non-hemolytic acute transfusion reactions: the impact of patient and blood product characteristics. Postgrad Med 2024; 136(7): 726-30. [DOI:10.1080/00325481.2024.2396797] [PMID] [DOI:10.1080/00325481.2024.2396797] [PMID]
20. Aminiahidashti H, Bozorgi F, Montazer H, Zeinali F, Seyed Jaber S J. Acute Outcomes of Blood Transfusions in Patients Admitted to Emergency Department. J Mazandaran Univ Med Sci 2016; 25(134): 324-8. [Article in Farsi]
21. Muche Y, Gelaw Y, Atnaf A, Getaneh Z. Blood transfusion complications and associated factors among blood-transfused adult patients at Debre Markos Comprehensive Specialized Hospital, Ethiopia: A cross sectional study. J Blood Med 2023; 14: 389-98. [DOI:10.2147/JBM.S412002] [PMID] [] [DOI:10.2147/JBM.S412002] [PMID] []
22. Mardani A, Balali MR. Transfusion reactions: A retrospective analysis of the Iranian national haemovigilance system (INHS) data. Transfus Apher Sci 2020; 59(4): 102767. [DOI:10.1016/j.transci.2020.102767] [PMID] [DOI:10.1016/j.transci.2020.102767] [PMID]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
