Journal of Iranian Blood Transfusion

fa تحلیل انگیزه‌ اهدای خون در اهداکنندگان خون در استان‌های ایران: رویکردی مبتنی بر نظریه خود تعیین‌گری Blood Donor Motivation Across Iranian Blood Centers: A Self-Determination Theory Approach اهدا خون Blood donation پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">سابقه و هدف  انگیزه‌های افراد برای اهدای خون نقش مهمی در حفظ و ارتقای مشارکت داوطلبانه در نظام سلامت دارند. نظریه خود تعیین‌گری یا SDT چارچوبی مفهومی و معتبر برای تحلیل سطوح مختلف انگیزه، از بیرونی تا درونی، فراهم می‌آورد. هدف از این مطالعه؛ بررسی انگیزه در اهداکنندگان داوطلب خون کامل بر مبنای SDT در  استان‌های کشور بود. مواد و روش‌ها این یک مطالعه مقطعی بر روی 7187 اهداکننده داوطلب خون کامل مراجعه‌کننده به بزرگ‌ترین مرکز اهدای خون در هر استان کشور در ماه‌های مهر و آبان سال 1403 با استفاده از پرسشنامه روان‌سنجی شده مبتنی بر SDT  بود. تجزیه و تحلیل آماری با استفاده از نرم‌افزار STATA نسخه 17 مدل رگرسیون خطی با اثرات مختلط اجرا گردید. برای لحاظ کردن ساختار سلسله ‌مراتبی داده‌ها، میانگین‌های حاشیه‌ای پیش‌بینی‌ شده در هر استان محاسبه و با میانگین کل کشوری مقایسه شدند. یافته‌ها نتایج مدل اثرات مختلط نشان داد که سطوح انگیزه به طور معناداری انگیزه اهدای خون را در تمام استان‌ها پیش‌بینی می‌کنند (0.001 >p). یافته‌ها حاکی از سطح بالای انگیزه درونی در میان اهداکنندگان در ۳۱ استان کشور بود. میانگین حاشیه‌ای پیش‌بینی ‌شده برای انگیزه درونی در میان استان‌ها از (4/84-4/55) 4/70 در کهگیلویه و بویراحمد تا  (4/12-3/91) 01/4 در گیلان در مقیاس لیکرت 5 تایی متغیر بود. حدود ۸4 درصد استان‌ها (۲6 استان) در محدوده بازه اطمینان کشوری قرار داشتند. در این میان، تنها 5 استان (حدود ۱6 درصد) از بازه اطمینان کشوری خارج شد، 2 استان با مقادیر پایین‌تر (4/01 و 4/24) و 3 استان با مقادیر بالاتر (48/67، 48/68 و 4/70)  از بازه اطمینان کشوری قرار داشتند. نتیجه گیری             انگیزه درونی بالا مبتنی بر اصول SDT در تمام استان‌های ایران نشان می‌دهد اهدای خون عمدتاً به عنوان یک رفتار ذاتاً با ارزش تلقی می‌شود. استان‌هایی مانند لرستان، کهگیلویه و بویراحمد و آذربایجان غربی، به عنوان پیشرو در این زمینه، نیازمند بررسی سیاست‌های حمایتی و عوامل موفقیت خود هستند تا الگوهایی برای سایر استان‌ها فراهم آورند. از سوی دیگر، استان‌هایی مانند گیلان و تهران، نیاز به شناسایی عوامل محدودکننده و اجرای برنامه‌های مداخله‌ای مؤثر برای ارتقاء سطح انگیزه دارند. این تفاوت‌های مکانی می‌تواند ناشی از عوامل متنوعی چون زیر ساخت‌های فرهنگی، اقتصادی، و سیاست‌های مدیریتی محلی باشد که بررسی عمیق‌تر آن‌ها در تحقیقات آتی توصیه می‌شود.  </div> <div style="text-align: justify;">A B S T R A C T Background and Objectives Individual motivations for blood donation play a vital role in maintaining and enhancing voluntary participation in the healthcare system. Self-Determination Theory (SDT) provides robust conceptual framework for analyzing various levels of motivation, ranging from extrinsic to intrinsic. The objective of this study was to examine the motivation of voluntary whole blood donors across all blood centers of Iran based on SDT approach. Materials and Methods This cross-sectional study was conducted on 7,187 voluntary whole blood donors who attended the largest blood donation center in each province during October and November 2024. Data were collected using a psychometrically validated SDT-based questionnaire. Statistical analysis was performed using STATA version 17, employing a mixed-effects linear regression model. To account for the hierarchical structure of the data, predictive margins were calculated for each province and compared against the national average. Results The mixed-effects model results demonstrated that motivational levels significantly predict blood donation behavior across all provinces (p<0.001). The findings indicated a intrinsic motivation was high among donors in all 31 provinces. The predicted margins for intrinsic motivation varied from 4.70 in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad to 4.01 in Gilan blood center on a 5-point Likert scale. Approximately 84% of the blood ceuter (26 provinces) fell within the national confidence interval. Only 5 blood centers (approximately 16%) lay outside this range; two provinces showed lower values (4.01 and 4.24), while three provinces exhibited higher values (4.67, 4.68, and 4.70). Conclusions  High intrinsic motivation—grounded in SDT principles—across all Iranian provinces indicates that blood donation is largely viewed as an inherently rewarding behavior. Leading provinces in this regard, such as Lorestan, Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad, and West Azerbaijan, should examine their support policies and success factors to serve as models for other provinces. Conversely, provinces like Gilan and Tehran need to identify limiting factors and implement effective interventions to boost motivation levels. These regional disparities may stem from various factors—such as cultural and economic infrastructure and local management policies—warranting further in-depth investigation in future research.  </div> اهدای خون, انگیزه, خود تعیین‌گری Blood Donation, Motivation, Self Determination 0 0 http://bloodjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1323-8&slc_lang=fa&sid=1 Fahimeh Ranjbar Kermani فهیمه رنجبر کرمانی f.ranjbar@tmi.ac.ir 9100319475328460027497 9100319475328460027497 Yes مرکز تحقیقات انتقال خون ـ مؤسسه عالی آموزشی و پژوهشی طب انتقال خون Sedigheh Amini Kafiabad صدیقه امینی کافی‌آباد 9100319475328460027498 9100319475328460027498 No استاد مرکز تحقیقات فرآورده‌های بیولوژیک و سلامت خون ـ موسسه عالی آموزشی و پژوهشی طب انتقال خون