[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: آرشيو مقالات :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: جلد 17، شماره 1 - ( بهار 1399 ) ::
جلد 17 شماره 1 صفحات 67-81 برگشت به فهرست نسخه ها
وضعیت مدیریت مصرف کیسه‌های خون در اعمال جراحی الکتیو در بیمارستان‌های کشور
مریم غلامی، دکتر کامران حاجی نبی، دکتر لیلا ریاحی، دکتر سزانه حق پناه
استادیار واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی
واژه‌های کلیدی: مصرف، مدیریت اتلاف، خون، اتاق‌های جراحی
متن کامل [PDF 606 kb]   (239 دریافت)     |   چکیده (HTML)  (1396 مشاهده)
نوع مطالعه: مروري | موضوع مقاله: انتقال خون
انتشار: 1398/12/26
متن کامل:   (389 مشاهده)
وضعیت مدیریت مصرف کیسه‌های خون در اعمال جراحی الکتیو
در بیمارستان‌های کشور
 
مریم غلامی1، کامران حاجی نبی2، لیلا ریاحی3، سزانه حق‌پناه4
 
چکیده
سابقه و هدف
با توجه به تقاضای غیر قابل پیش‌بینی خون و نیاز مبرم بیماران به خون در شرایط اضطراری، مدیریت مصرف این منبع حیات‌بخش و استفاده صحیح از آن ضرورت پیدا می‌کند. این مقاله با هدف بررسی وضعیت مدیریت مصرف کیسه‌های خون در اعمال جراحی الکتیو در بیمارستان‌های کشور انجام شد.
مواد و روش‌ها
در این مقاله مروری، وضعیت مدیریت مصرف وکیسه‌های خون در اتاق عمل‌های بیمارستان‌های ایران بین سال‌های 1384 تا 1397 شمسی مورد بررسی قرار گرفت. به این منظور 30 مورد از مهم‌ترین پژوهش‌های مشاهده‌ای و مداخله‌ای صورت گرفته در پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر مثل pubmed و Scopus ارزیابی شد.
یافته‌ها
نتایج مرور و بررسی مطالعه‌ها نشان داد که رزرو بیش از حد واحدهای خون به دلیل عدم وجود دستورالعمل استاندارد برای درخواست و ذخیره‌سازی خون، عدم بازگرداندن بسته‌های خون و سهل‌انگاری کارکنان بانک خـون و اتاق عمل در جهت بررسی تاریخ انقضای بسته‌های خون و یا بازگرداندن خارج از موعد بسته‌های خون، از جمله عمده‌ترین دلایل اتلاف خون می‌باشد. هم چنین اجرای برخی مداخلات مهم، به کاهش نرخ اتلاف محصولات خون و بهبود نرخ شاخص‌های استاندارد انتقال خون از جمله ratio C/T، TI و TP، کمک می‌کند.
نتیجه گیری
تشکیل یک کمیته اخلاقی مرتبط با اصول مدیریت عرضه خون، در سطح بیمارستانی و ملی و اجرای دستورالعمل‌های استاندارد انتقال خون و هم چنین ایجاد برنامه‌های آموزشی برای پزشکان و پرستاران، به روند بهینه‌سازی مصرف خون کمک خواهد کرد. [u1] 
کلمات کلیدی: مصرف، مدیریت اتلاف، خون، اتاق‌های جراحی
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
تاریخ دریافت: 10/7/98
تاریخ پذیرش: 10/9/98
 

1- دانشجوی دکترای تخصصی مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی ـ واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی ـ تهران ـ ایران
2- مؤلف مسئول: دکترای تخصصی مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی ـ استادیار واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی ـ تهران ـ ایران ـ صندوق پستی: 775/14515
3- دکترای تخصصی مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی ـ استادیار واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی ـ تهران ـ ایران
4- متخصص پزشکی اجتماعی ـ دانشیار مرکز تحقیقات هماتولوژی دانشگاه علوم پزشکی شیراز ـ شیراز ـ ایران
 

مقدمه
    مدیریت مصرف خون و اجزای آن، از جمله گلبول‌های قرمز، پلاکت‌ها و پلاسما، به دلیل تقاضای غیر قابل پیش‌بینی خون و نیاز بیماران به خون در شرایط اضطراری، مسأله بسیار مهمی در سیستم بهداشتی- درمانی بیمارستان‌های سراسر دنیا به شمار می‌رود و ضرورت استفاده صحیح از این منبع حیات‌بخش را مطابق با راه‌کار‌های مدیریتی کارآمد و بررسی‌های نظام‌مند و استانداردهای بین‌المللی بیان می‌کند(16-1).
    از سوی دیگر طبق بررسی‌های صورت گرفته، در ایران بیش از 50% موارد تزریق خون در بیمارستان‌ها، در اتاق عمل‌ها و توسط تیم جراحی و متخصصین بیهوشی انجام می‌گیرد(20-17). عدم تعهدات سازمانی و عملکرد ضعیف اعضا که به صورت سفارش غیر ضروری و برآورد اشتباه میزان خون مورد نیاز توسط گروه جراحی، عدم مصرف فرآورده‌های خونی سفارش داده شده و عدم بازگرداندن آن به بانک خون، نمایان می‌شود، از جمله مهم‌ترین دلایل اتلاف این ماده حیات‌بخش به شمار می‌رود(20، 7). این در حالی است که طبق بررسی‌های انجام شده در ایران، که  بر روی میزان دانش تکنسین‌های بیهوشی اتاق عمل نسبت به استانداردهای تزریق خون و شرایط نگهداری کیسه‌های خون صورت گرفته است، نشان داده شده که تنها 33% افراد دانش صحیح دارند و سایر تکنسین‌ها تقریباً بر اساس عادات و تجربه عمل تزریق خون و نگهداری از کیسه‌های خون را انجام می‌دهند(21). هم چنین در مطالعه دیگری نیز تعیین شد که 35/75% افراد آگاهی کافی از استانداردهای تزریق خون نداشته و 34/27% نیز دارای عملکرد اشتباه در فرآیند تزریق خون هستند (12).
    بنابراین می‌توان گفت که جراحان، متخصصین و پرسنل جراحی و بانک خون گروهی هستند که نقش به سزایی در باب مسأله اتلاف کیسه‌های خون و هم چنین میزان مصرف بهینه و منطقی فرآورده‌های خون ایفا می‌کنند(7).
    هم چنین در اکثر مطالعه‌هایی که در ایران انجام شده است، مواردی هم چون عدم وجود کمیته‌های انتقال خون و سرویس‌های انتقال خون بیمارستانی، عدم وجود تعرفه‌های انتقال خـون و روش‌هـای عملیاتی استاندارد در فرآیند مصرف و ذخیره‌سازی خون، عدم پیش‌بینی مقادیر مورد نیاز خون در اتاق عمل جراحی، آگاهی نداشتن از عوامل مؤثر بر میزان سفارش خون، نبود برنامه‌های آموزشی منظم به منظور افزایش سطح دانش بخش‌ها و واحدهای جراحی، و هم چنین نظارت محدود بیمه‌ها بر هزینه‌ها، از جمله عوامل مهمی مطرح شده‌اند که منجر به عدم استفاده صحیح از خون و فرآورده‌های آن در بیمارستان‌های کشور می‌شوند(26-21، 18).
    بنابراین آن چه که در این مطالعه اهمیت دارد و هدف از این مطالعه می‌باشد، اثبات ضرورت مدیریت این فرآورده کمیاب در سیستم‌های مراقبتی- بهداشتی ایران از طریق شناسایی عمده‌ترین عوامل اتلاف خون در اعمال جراحی، آگاهی یافتن از وضعیت مصرف خون و فرآورده‌های آن در اتاق عمل‌های بیمارستان‌های کشور با استفاده از شاخص‌های استاندارد انتقال خون و تعیین روش کار و راه‌کارهای مدیریتی به کار گرفته شده به منظور جلوگیری از اتلاف خون در مطالعه‌های پیشین، می‌باشد.
    از سوی دیگر این مطالعه سعی دارد با مرور مهم‌ترین مطالعه‌های انجام شده در ایران، امکان دسترسی سریع و آسان سایر محققین را به یک منبع مروری کامل که با هدف بررسی وضعیت مدیریت مصرف کیسه‌های خون در اعمال جراحی بیمارستان‌های ایران، گردهمایی شده است، فراهم آورد.
    اما لازم به ذکر است که تاکنون در ایران مطالعه‌های بسیار اندکی با هدف مدیریت و بهبود درخواست و مصرف کیسه‌های خون در بخش‌های جراحی صورت گرفته است به گونه‌ای که اکثر مطالعه‌های انجام شده به صورت مشاهده‌ای می‌باشد و در آن‌ها به بررسی و اندازه‌گیری شاخص‌های استاندارد انتقال خون در بخش‌های مختلف جراحی پرداخته شده است. بنابراین نتایج مرور مطالعه‌ها که در بخش یافته‌ها در قالب دو جدول ارائه شده، بدین صورت است که جدول شماره یک شامل مطالعه‌هایی است که به تفکیک در بخش‌های جراحی و بیمارستان‌های مختلف، به ارزیابی و مقایسه نرخ مصرف و اتلاف واحدهای خون پرداخته‌اند(اغلب از نوع مشاهده‌ای توصیفی و مشاهده‌ای تحلیلی) و جدول شماره و شامل مطالعه‌هایی است که نرخ مصرف و اتلاف واحدهای خون را به تفکیک در سال‌های مختلف(در طول زمان و با مقایسه سالانه)، بررسی کرده‌اند(اغلب از نوع مشاهده‌ای تحلیلی و مداخله‌ای تحلیلی). از میان مطالعه‌های مرور شده نیز مواردی که در آن‌ها از روش‌های مداخله‌ای و مدیریتی به منظور جلوگیری از اتلاف خون استفاده شده بود، با اضافه کردن دو ستون مجزا به جداول تحت عنوان "نوع مداخله"  و " تغییرات حاصله پس از مداخله"، مشخص شدند.
 
مواد و روش‌ها
    با توجه به این که هدف از این مقاله، مروری بر وضعیت مصرف و مدیریت کیسه‌های خون در اتاق عمل‌های بیمارستان‌های ایران بود، در این پژوهش از مقالات مرتبط نمایه شده در پایگاه‌های اطلاعاتی جهاد دانشگاهی(SID)، پروکوئست(ProQuest)، مگیران (Magiran)، ایران‌‌داک(Irandoc)، ایران‌مدکس (Iranmedex)، آی اس آی ( ISI Web Of Knowledge)، ساینتس‌دایرکت (ScienceDirect)، پابمد (pubMed)، گوگل‌اسکالر (Google Scholar) و اسکوپوس (SCOPUS) استفاده شد. مجموعه مقالات بررسی‌شده شامل مقالات ایرانی علمی- پژوهشی و پژوهشی چاپ شده به زبان‌های فارسی و انگلیسی در مجلات ایرانی و خارجی بود که به طور کلی روند مدیریت و مصرف کیسه‌های خون را در 14 سال اخیر(1384 تا 1397) بررسی کرده بودند. پژوهش‌هایی که روش اجرای مشخصی نداشتند و با توجه به بررسی‌های انجام شده، به نظر می‌رسید که فاقد اعتبار علمی و یا محتوایی هستند، از روند مطالعه حذف شدند.  بدین ترتیب 30 مورد از مهم‌ترین پژوهش‌های مشاهده‌ای             (توصیفی/ تحلیلی) شامل گزارش‌هایی از شاخص‌های استاندارد انتقال و اتلاف خون از جمله معیارهای C/T ratio (نسبت واحدهای خونی کراس‌مچ شده به تزریق شده)، TI (نسبت واحدهای خونی تزریق شده به بیماران کراس‌مچ شده)، TP (درصد بیماران تزریق شده به بیماران کراس‌مچ شده)، Return/delivery ratio (نسبت واحدهای خونی بازگردانده شده به تزریق شده) وrate  wastage(درصد اتلاف واحدهای خونی آماده شده) و هم چنین مداخله‌ای شامل ارائه و اجرای مداخلات و الگوهای عملی و نظری (شبیه‌سازی شده) که به وضعیت مصرف و مدیریت خون و فرآورده‌های مختلف آن در بخش‌های جراحی بیمارستان‌های مختلف ایران پرداخته بودند، مورد ارزیابی قرار گرفتند. لازم به ذکر است که این بررسی‌ها به طور کلی در بخش‌های جراحی یک تا 800 بیمارستان دولتی (آموزشی و غیر آموزشی) و خصوصی صورت گرفته است. (طبق آمار ارائه شده از مرکز آمار ایران در سال ١٣٩٥ ، تعداد ٩٥٤ بیمارستان فعال در کشور وجود داشته به طوری که ٨٠% از بیمارستان‌ها، دولتی و ٢٠% غیر دولتی بوده است). [H2] 
 
یافته‌ها
    همان طور که در بخش روش انجام کار گفته شد، نتایج مرور مطالعه‌های مورد پژوهش در قالب دو جداول 1 و 2 جمع‌بندی و ارائه شده و در جدول 3 نیز به معرفی شاخص‌های مورد مطالعه و حدود استاندارد آن‌ها پرداخته شده است. بدین ترتیب نتایج یافته‌ها به شرح زیر است:
    در مطالعه پیوندی و همکارانش در مشهد، وضعیت مصرف خون در بخش‌های مختلف جراحی بیمارستانی بر اساس شاخص‌های انتقال خون برآورد شد. بر این اساس بخش‌های جراحی مغز و اعصاب و قفسه سینه در وضعیت مطلوبی قرار داشتند اما در بخش زنان و زایمان نیاز به مدیریت مصرف خون وجود داشت(27).
    هاشمی و همکارانش در زاهدان به منظور تهیه فهرست حداکثر خون سفارش داده شده برای جراحی، پس از محاسبه شاخص‌های انتقال خون، گزارش کردند که مصرف خون در بخش جراحی هورمونی و تیروئیدکتومی استانـدارد امـا در بخـش جـراحی واژینال، سرطان معده و تامپوناد غیراستاندارد می‌باشد(26).
چگینی و همکارانش در مطالعه‌ای با هدف بررسی مصرف خون در چهار بیمارستان آموزشی، عمومی و خصوصی در شهر تهران و مقایسه آن با استانداردهای بین‌المللی، نشان دادنـد کـه نـرخ اتلاف در بیمارستان‌های عمومی نسبت به بیمارستان‌های خصوصی و آموزشی بیشتر است. هم چنیـن
 

جدول 1: برخی شاخص‌های انتقال و اتلاف خون اندازه‌گیری شده در مطالعه‌های مختلف به تفکیک بخش‌های جراحی یا بیمارستان‌ها
 


برآوردهای سالانه در این مطالعه در طول سال‌های 1389 تا 1391 نشان‌دهنده افزایش در معیار C/T، کاهش در معیار TI و یک کاهش 5 درصدی در نرخ تلفات بود(25).
    در پژوهش اقمشه و همکاران در دو بیمارستان آموزشی شهر تبریز، بخش گوارش و بخش مراقبت‌های ویژه در سطح مطلوبی از نظر معیار C/T قرار داشتند اما وضعیت مصرف در جراحی فک و صورت، گوش و حلق و بینی و  قفسه سینه نامناسب بود. هم چنین در یک مقایسه سالیانه در سال 1393-1392، میزان 2/0% کاهش در معیـار  C/T و
6% کاهش در تلفات محصولات خون مشاهده شد(28).
    گلپایگانی و همکاران نیز در مطالعه خود در یک بیمارستان در کرمانشاه، کمترین و بیشترین نرخ اتلاف خون را به ترتیب در بخش‌های اطفال و داخلی گزارش کردند(29). در مطالعه شیخ انصاری و همکاران نیز بخش‌های جراحی آپاندکتومی، لاپاروسکوپی و جراحی فتق دو بیمارستان در رشت، به دلیل رزرو بیش از حد و عدم بازگرداندن واحدهای خون به اتاق عمل و بخش، از نظر شاخص‌های استاندارد در شرایط بسیار بدی قرار داشتند(30).
    زمان و همکاران نیز با هدف شناسایی عوامل اتلاف فرآورده‌های خون، معیار C/T را در یکی از بیمارستان‌های تهران بالاتر از حد استاندارد و مهم‌ترین عامل را تخمین اشتباه گروه‌های جراحی گزارش کردند(20).
    در بررسی‌هـای نجـف‌زاده و همکــاران در بیرجند نیز،
بیشترین نسبت C/T به بخش جراحی اعصاب و داخلی و کمترین به بخش جراحی قلب نسبت داده شد(34). هم چنین در بابل علاءالدوله‌ای و همکاران وضعیت مصرف خون در بخش ICU قلب، CCU و CPR و بخش سرپایی
 

جدول 2: برخی شاخص‌های انتقال و اتلاف خون اندازه‌گیری شده در مطالعه‌های مختلف به تفکیک سال
 




(لازم به ذکر است که سال انجام مطالعه‌ها که در جداول شماره یک و دو قید شده است، سال چاپ مقاله نیست و برابر با همان سالی است که در آن اطلاعات مربوط به مصرف و اتلاف خون و سایر اطلاعات جمع‌آوری شده که به خصوص در بخش روش کار هر مقاله آورده می‌شود)
 
 
 
را مطلوب و بخش جراحی الکتیو را بسیار نامطلوب تعیین کردند اما به طور کلی نتایج نشان داد که بیمارستان مورد مطالعه در شرایط استانداردی قرار دارد(35).
    تولیت و همکاران در بیرجند نیز شاخص مصرف خون را در جراحی اعصاب نامناسب گزارش کرده در حالی که طبق برآوردهای انجام شده، بخش اتاق عمل در شرایط مطلوبی قرار داشت و به طور کلی، نتایج نشان داد که نیاز به تغییر در برنامه درخواست خون بیمارستان وجود دارد (36).
    رضایی و همکاران در سمنان نیز نرخ اتلاف دو بیمارستان تامین اجتماعی و دولتی را 8/7% تعیین کردند،  به گونه‌ای که هر دو بیمارستان به طور میانگین در شرایط مطلوبی از نظر شاخص خون قرار داشتند(37).
    اخوان سپهی و همکارانش نیز معیار C/T را در بخش‌های جراحی وابسته به بیمارستان دانشگاه علوم پزشکی قم استاندارد تخمین زدند( بیشترین نرخ C/T  مربوط به جراحی عمومی و ارتوپدی و کمترین مربوط به جراحی اورژانس و تروما بود)(38).   
    از سـوی دیگـر داشاب و همکارانش در جهرم وضعیت
مصـرف بخـش اورولـوژی، جـراحی زنان و نورولوژی را
بسیار نامطلوب گزارش کردند(39).
    این در حالی بود که جواد زاده شهشهانی و همکارانش نیز کمترین درصد اتلاف خون را به بخش مراقبت‌های ویژه کودکان و بیشترین را به بخش سوختگی و مراقبت‌های ویژه بزرگسالان نسبت دادند(31).
    هم چنین سهیلی‌نیا و همکارانش برای شناسایی عوامل مؤثر بر میزان سفارش خون و پیش‌بینی مقدار مورد نیاز در اتاق‌های جراحی ارتوپدی از مدل‌های داده کاوی(بر پایه روش درخت تصمیم و شبکه عصبی) استفاده کردند. نتایج این مطالعه نشان داد دلیل اصلی اتلاف خون در بخش جراحی ارتوپدی خود شخص جراح تعیین شد(32).
    محبی‌فر و همکارانش نیز نرخ اتلاف کلی را در 10 بیمارستان در شهر قزوین، 8/9% تعیین کردند که 1/2% آن به سفارش غیر ضروری بخش‌های جراحی اختصاص داشت و بیشترین درصد متعلق به بیمارستان‌های آموزشی بود(18).
    در زاهدان نیز خزایی و همکارانش بیشترین نسبت C/T
را به بخش بیهوشی و زایمان و کمترین را به بخش هماتولوژی و کودکان نسبت دادند. هم چنین بخش کودکـان کمتریـن و بخـش‌های بیهوشی و زایمان بیشترین
 

جدول 3: فرمول و مقادیر استاندارد شاخص‌های انتقال خون و نرخ اتلاف خون


میزان TI را داشتند(33).
    علاوه بر این در مطالعه امینی کافی‌آباد و همکارانش، نرخ اتلاف خون در 800 بیمارستان در کل کشور در طول    سال‌های 1384 تا 1394مورد ارزیابی قرار گرفت. درصد اتلاف مربوط به رزرو بیش از حد و عدم بازگرداندن واحدهای خون 33% در سال 1384 و 31% در سال 1394 گزارش شد و به طور میانگین یک کاهش 2% در اتلاف محصولات خون مشاهده شد.(هر چند که اتلاف برخی فرآورده‌های خونی با افزایش 4/3% و برخی دیگر با کاهش 1/8% و 6/36% در طول سالیان مواجهه بود اما درصد کل کاهش تلفات به طور میانگین 2% برآورد شد. نرخ اتلاف در این مطالعه نیز به دلایل دیگری از جمله تاریخ انقضا، شکستن خون به اجزای آن، همولیز، نشت خون و لخته شدن خون تعیین شد)(40).
    همیـن طـور در مطالعـه عنانی و همکارانش در کرمان،
نرخ بازگشت خون از اتاق عمل به بانک خون را قبل از اجرای تعرفه پرداخت هزینه برای محصولات خون و یک سال پس از آن اندازه‌گیری کردند و دریافتند که درصد بازگشت محصولات خون به بانک خون 75/5% افزایش پیدا کرده است(23).
    سلیمانی و همکاران نیز مطالعه‌ای به صورت شبیه‌سازی شده در خصوص بررسی کاهش تلفات خون که به علت عدم مصرف و بازگشت بسته‌های خـونی و سهل‌انگـاری پرسـنل بانک خـون در بررسی تاریخ انقضای بسته‌های خونی ایجاد شده بود، انجام دادند. این مطالعه با استفاده از فناوری بیسیم مراقبت از خون بر پایه "ردفاشگر" (یک سیستم رد فاشگر با اتصال برچسـب‌هـای ردیابی بـر روی بسته‌های خونی و قرار دادن برچسـب خـوان‌هـایی در مســیر گــردش محصــولات خــونی برای ردیابی سیستماتیک جابه‌جایی محصــولات و شناسایی عوامل اتلاف) انجام شد. تـاثیر سـامانه رد فاشگر بر عملکرد مـدل شـبیه‌سـازی شده با تغییر در اجرای سیاست برداشت تصادفی بسته‌ها بـه برداشت منظم(قانون FIFO = First-In, First-out)، تعیین شد به طوری که پس از اجرای این روش، یک کاهش 75 درصدی در تلفات مشاهده شد(41).
   علوی مقدم و همکاران در سال‌های 1392-1391 نیـز با به کارگیری دستورالعمل گروه‌بندی خون و غربالگری آنتی‌بادی(type and screen)، یک کاهش 18/0 درصدی در نرخ C/T و یک افزایش 33/0 درصدی در معیار TI مشاهده کردند(22).
    در مطالعه دیگری که جوادزاده شهشهانی و همکاران در سال 1391-1389 انجام دادند، درصد اتلاف از 17/10% به 43/4% رسید(یک کاهش 75/5 درصدی در تلفات در طول مدت 2 سال)، به طوری که مداخلات انجام شده در این مطالعه شامل کاهش سطح موجودی خون RBCs به 7 روز در بیمارستان، مدیریت اتلاف خون با به کارگیری روش‌های عملیاتی استاندارد، برنامه‌های آموزشی منظم به کارکنان شامل؛ روش‌های استاندارد جمع‌آوری خون، پردازش، حمل و نقل و ذخیره‌سازی بر اساس روش‌های عملیاتی استاندارد سازمان انتقال خون ایران، توزیع و انتقال واحدهای خون بین بیمارستان‌ها و ایجاد مراکز نظارت قانون‌مند اتلاف خون، در نظر گرفته شد(43).
    هم چنین در مطالعه  شمشیریان و همکاران در مرکز قلب مازندران، پس از اندازه‌گیری و مقایسه شاخص‌های استاندارد خون در طول سال‌های 1391 تا 1395، یک کاهش 19/0 درصدی در معیار C/T و یک کاهش 10 درصدی در نرخ تلفات مشاهده گردید(44).
    احمدی و همکاران نیز در مطالعه خود از یک مدل شبیه‌سازی شده براساس عامل مهم عدم قطعیت تقاضا و عرضه، به عنوان یک عامل تاثیرگذار بر مسأله کمبود و اتلاف خون که در دنیای واقعی وجود دارد و اجتناب ناپذیر است، استفاده کردند. به عنوان مثال متغیرهایی چون قطعیت آگاهی بانک خون از سن واقعی خون دریافت شده، استفاده از سیستم الکترونیکی کراس مچینگ (Cross-matching) بر اساس سیستم اطلاعاتی بانک خون برای اطمینان از قطعیت سازگار بودن خون اهداکننده و بیمار، رزرو خون کراس‌مچ شده برای بیش از یک بیمار و  مشخص بودن قطعیت کیفیت خون مانند سن خون منتقل شده، از جمله مداخلات شبیه‌سازی صورت گرفته به منظور کاهش مصرف و اتلاف خون در این مطالعه می‌باشد(42).
    بنابراین می‌توان گفت که به طور کلی مروری بر این مطالعه‌ها نشان می‌دهد رزرو بیش از حد واحدهای خون که به دلیل عدم وجود دستورالعمل‌های استاندارد برای درخواست و ذخیره‌سازی خون و عدم رعایت استانداردها در روند آماده‌سازی خون رخ می‌دهد، عدم بازگرداندن بسته‌های خـون از اتاق عمل‌ها و بخش‌ها به بانک خون یا بازگرداندن پس از تاریخ انقضا، به دلیل سهل‌انگـاری کارکنان بانک خـون و اتاق عمل در جهت بررسی تاریخ مصرف بسته‌های خون، اشتباهات فردی کارکنان بخش‌ها، اتاق‌های جراحی و هم چنین خود شخص جراح، از جمله دلایل اتلاف کیسه‌های خون عنوان شدند.
    علاوه بر این مداخلات انجام شده در این پژوهش‌ها که
به منظور کاهش سطح تلفات محصولات خون انجام گرفته است عبارتند از: اجرای تعرفه پرداخت هزینه برای محصولات خون، استفاده از سامانه اتلاف گریز مراقبت از خون بر پایه سیستم‌های ردیابی مسیر گردش محصولات خون که منجر به شناسایی عوامل هدر رفت می‌شود، مشخص بودن سن واقعی خون منتقل شده به بانک خون، استفاده از سیستم الکترونیکی کراس مچینگ بر اساس سیستم اطلاعاتی بانک خون برای اطمینان از سازگار بودن خون اهدایی و بیمار، رزرو خون کراس‌مچ شده برای بیش از یک بیمار و تعیین قطعی کیفیت خون (بر پایه مدل روش‌های شبیه‌سازی شده)، تهیه دستورالعمل استاندارد الگوی حداکثر خون در خواست شده برای جراحی (MSBOS =Maximum Surgical Blood Ordering Schedule ) با استفاده از شناسایی عوامل تاثیرگذار بر رزرو بیش از حد خون(اجرای مدل داده کاوی روش‌های شبیه‌سازی)، استفاده از دستورالعمل گروه‌بندی خون و غربالگری آنتی‌بادی به جای روش کراس‌مچینگ، کاهش سطح موجودی محصول RBCs به 7 روز در بیمارستان، مدیریت اتلاف خون با استفاده از روش‌های عملیاتی استاندارد، تدوین برنامه‌های آموزشی منظم به کارکنان شامل روش‌های استاندارد جمع‌آوری خون، پردازش، حمل و نقل و ذخیره‌سازی بر اساس روش‌های عملیاتی استاندارد سازمان انتقال خون ایران، توزیع و انتقال واحدهای خون بین بیمارستان‌ها و مراکز قانونمند نظارت بر اتلاف خون و کمیته‌های محلی مراقبت از خون(45، 42، 43، 41، 32، 23، 22).
    در نهایت، اجرای عملیاتی و یا اجرای شبیه‌سازی شده مداخلات مورد نظر در مطالعه‌های مختلف، منجر به افزایش در نرخ بازگشت کیسه‌های خون مصرف نشده به بانک خون، بالا رفتن آگاهی و دانش کارکنان و کادر پزشکی اتاق جراحی، کاهش اتلاف برخی از فرآورده‌های خون و بهبود در نرخ شاخص‌های استاندارد انتقال خون از جمله ratio C/T، TI و TP شده است.
بحث
    نتایج مرور پژوهش‌های انجام شده در ایران که با هدف
شناسایی وضعیت مدیریت مصرف کیسه‌های خون در اعمال جراحی الکتیو در بیمارستان‌های کشور انجام شد، نشان داد که با توجه به شاخص‌های انتقال خون و هم‌چنین نرخ اتلاف خون برآورد شده، نیاز به مدیریت مصرف خون و جلوگیری از اتلاف کیسه‌های خون در بخش‌های جراحی بیمارستان[EK4] ‌های کشور وجود دارد.
    این در حالی است که مقایسه نتایج پژوهش‌های پیشین در کشورهای پیشرفته و در حال پیشرفت مورد مطالعه، بیانگر آن است که، ارزیابی نیازمندی‌های خون بیماران با استفاده از دستورالعمل‌های استاندارد ملی مراقبت و مرور نظام‌مند مطالعه‌ها و تازه‌های علمی و راهنماهای به روز شده ملی و بین‌المللی، پیش‌بینی و بررسی محیطی عوامل موثر بر میزان تقاضای خون، بررسی نیازمندی‌های سیستم‌های اطلاعاتی بیمارستانی (از طریق پیاده‌سازی تحول بخش سلامت)، ایجاد برنامه آموزشی به صورت حضوری و الکترونیکی با هدف افزایش تعهدات سازمانی برای پزشکان و پرستاران، انتقال جانبی و بین بیمارستانی خون و فرآورده‌های آن در جهت پاسخگویی به میزان تقاضا و ایجاد کمیته‌های اخلاقی و هیأت مدیره در زمینه مدیریت عرضه و انتقال خون، همگی این موارد، از جمله روش‌ها و راه‌کارهایی هستند که توانسته‌اند نقش قابل ملاحظه‌ای را بر روند بهبود شاخص‌های مصرف خون در سیستم‌های مراقبتی و بهداشتی کشورهای مختلف دنیا داشته باشند و می‌توانند به عنوان راه‌کارهای پیشنهادی در جهت پاسخگویی به تقاضا و کاهش هزینه‌های مرتبط با اتلاف خون مفید باشنـد(49-46، 23، 19، 16، 14، 10-5).
    اگر چه به طور کلی باید گفت که یک روش مدیریتی اصولی و منطبق با روش‌های استاندارد سازی شده، روشی است که مطابق با شرایط حاکم بر سیستم مراقبت‌های بهداشتی- درمانی و وضعیت موجود در بیمارستان‌های کشور می‌باشد که بدین ترتیب سیستم قادر خواهد بود در جهت مقابله با کمبود و اتلاف محصولات خون و پیشبرد اهداف مدیریتی در جهت کاهش اتلاف خون، گام بردارد.[u5]  به عنوان مثال با توجه به این که بخش قابل توجهی از واحدهای خون در مسیر و فرآیند جا به جایی بین بانک خون و اتاق عمل تلف می‌شود، استفاده از کارکنان مجرب و آموزش دیده برای انتقال واحدهای خون (از بانک خون به اتاق عمل و بالعکس) و قرار دادن یک فرد مسئول در اتاق‌های عمل، به منظور نظارت و پیگیری واحدهای خون استفاده نشده و قابل بازگشت به اتاق عمل و یا افزایش امکانات حمل و نقل استاندارد به منظور جا به جایی مستقیم و بدون واسطه خون، ممکن است بتواند تا حد زیادی در کاهش اتلاف واحدهای خون و افزایش نرخ بازگشت خون‌های استفاده نشده به بانک خون، مؤثر باشد.[u6]  اما همواره باید به این نکته توجه داشت که، مسأله عدم قطعیت در میزان تقاضای خون مسأله بسیار حائز اهمیتی می‌باشد به طوری که این مشکل می‌تواند به دلیل، نوع عمل جراحی و غیر قابل پیش‌بینی بودن شرایط بیمار در حین انجام عمل، در مواقع بسیاری به ناچار رخ داده و در این شرایط راه حلی به جز انعطاف‌پذیری و نرمش در مواجهه با این مسأله که رخداد آن در شرایط واقعی و در سیستم مراقبتی و بهداشتی و انتقال خون، غیر قابل انکار می‌باشد، وجود ندارد(50، 49، 42). [u7] 
   
نتیجه‌گیری
    مسأله مدیریت مصرف خون در اتاق‌های جراحی بیمارستان‌های کشور امری بسیار ضروری به نظر می‌رسد و لزوم کاهش نرخ اتلاف خون با توجه به مطالعه‌های صورت گرفته و اهمیت این ماده حیات‌بخش، به شدت احساس می‌شود. بنابراین شایسته است که اقدامات و مداخلات هدفمندتری در این خصوص از سوی مسئولین امر و مدیران مربوطه پایه‌ریزی و اجرا شود. زیرا شناخت صحیح و اصولی عوامل تأثیرگذار و امکانات موجود بیمارستانی و روشن‌سازی ابعاد و جنبه‌های گوناگون مصرف، برآوردهای دقیق‌تر و راهکارهای مدیریتی کارآمدتر و مداخلات تأثیرگذارتری را در پی خواهد داشت.
   
تشکر و قدردانی 
   بدین‌وسیله از زحمات و همکاری ارزشمند خانم شیما میلادی و مرکز توسعه پژوهش‌های بالینی بیمارستان نمازی شیراز و دانشگاه علوم پزشکی شیراز، تشکر و قدردانی
می‌گردد.

 [u1]چکیده به کمتر از 250 کلمه اصلاح گردید.
 [H2]نرخ بیمارستان های ایران اعم از دولت و خصوصی با استناد به سایت رسمی مرکز آمار ایران ارائه و هم چنین تعداد بیمارستان های دولتی و خصوصی مورد بررسی در مطالعات مورد نظر که از یک تا 800 بیماستان متغیر بودند.
 [H3]جدول کلمات انگلیسی  و رنج قابل قبول برای هر یک از پارامتر ها یا شاخص های مورد بررسی، اضافه و تکمیل شد.
 [EK4]نتیجه گیری منسجم نیست. کوتاهتر و با انسجام بیشتر نوشته شود
 [u5] با توجه به بررسی های انجام شده به این نتیجه رسیدیم که کارآمد ترین راهکار متناسب با شرایط موجود در هر بیمارستان یا کشور تعیین شود که در این مورد صحبت شده است.
 
 [u6]پیشنهادات و راه کار های مناسب مورد نظر نویسنده.
 [u7]در این مقاله با توجه به این که هدف بررسی وضعیت مدیریت مصرف خون در بیمارستان های ایران می باشد  و آنچه که مورد توجه است بررسی تغییرات شاخص های مرتبط با خون پس از به کارگیری مداخلات  و شیوه های مدیریتی در جهت کاهش اتلاف خون می باشد، نه مقایسه کمی شاخص ها با یکدیگر.
بنابراین سعی بر آن شده که در بخش بحث و نتیجه گیری، بیشتر بر جنبه کیفی مطالعه  و مقایسه شیوه های مدیریتی کشور های مختلف با ایران بحث شود و نه مقایسه مقادیر کمی شاخص های انتقال خون و نرخ اتلاف خون.
 
به علاوه چون در این بخش، شیوه ها و راهکار های مدیریتی به کار گرفته شده در مطالعات پیشین که در جهت کاهش نرخ اتلاف موثر واقع شده اند، به عنوان پیشنهاداتی برای خوانندگان ارائه می شود در نتیجه لازم است ارجاع به رفرنس وجود داشته باشد.
 
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA


XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Gholami M, Hajinabi K, Riahi L, Haghpanah S. Blood Bags Usage Management in Elective Surgery in Hospitals of Iran:A Review Study. Sci J Iran Blood Transfus Organ. 2020; 17 (1) :67-81
URL: http://bloodjournal.ir/article-1-1310-fa.html

غلامی مریم، حاجی نبی کامران، ریاحی لیلا، حق پناه سزانه. وضعیت مدیریت مصرف کیسه‌های خون در اعمال جراحی الکتیو در بیمارستان‌های کشور. فصلنامه پژوهشی خون. 1399; 17 (1) :67-81

URL: http://bloodjournal.ir/article-1-1310-fa.html



جلد 17، شماره 1 - ( بهار 1399 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه پژوهشی خون Scientific Journal of Iran Blood Transfus Organ
The Scientific Journal of Iranian Blood Transfusion Organization - Copyright 2006 by IBTO
Persian site map - English site map - Created in 0.21 seconds with 31 queries by YEKTAWEB 4274