[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: آرشيو مقالات :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: جلد 16، شماره 4 - ( زمستان 1398 ) ::
جلد 16 شماره 4 صفحات 259-269 برگشت به فهرست نسخه ها
بررسی ژنوتیپ سیستم گروه خونی Kell در بیماران تالاسمی دارای آلوآنتی‌بادی
ریحانه صریحی، دکتر ناصر امیری زاده، دکتر آرزو اودی
مرکز تحقیقات انتقال خون ـ مؤسسه عالی آموزشی و پژوهشی طب انتقال خون
واژه‌های کلیدی: کلمات کلیدی: ژنوتیپ، سیستم گروه خونی Kell، تالاسمی
متن کامل [PDF 560 kb]   (133 دریافت)     |   چکیده (HTML)  (674 مشاهده)
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: ايمونوهماتولوژي
متن کامل:   (178 مشاهده)
بررسی ژنوتیپ سیستم گروه خونی Kell در بیماران تالاسمی دارای آلوآنتی‌بادی
 
ریحانه صریحی1، ناصر امیری‌زاده2، آرزو اودی3
 
چکیده
سابقه و هدف
آلوایمیونیزاسیون، برجسته­ترین عارضه بالینی در بیماران تالاسمی محسوب می­گردد و Anti-K فراوان­ترین آنتی­بادی­ در این بیماران می­باشد. لذا ارزیابی دقیق این آنتی­ژن می­تواند سبب کاهش چشمگیر موارد آلو- ایمیونیزاسیون گردد. روش­های ژنوتیپ با غلبه بر محدودیت­های روش­ سرولوژیک، سبب تسهیل تعیین گروه در این بیماران شده و می­تواند راهنمای خوبی جهت شناسایی واحد­های خون سازگار باشد. در این بررسی آنتی­ژن­های K و k با روش‌های سرولوژیک و مولکولی بررسی شده و نتایج مورد مقایسه قرار گرفتند.
مواد و روش‌ها
در این مطالعه توصیفی، تعداد 200 نمونه خون کامل به صورت تصادفی از بیماران تالاسمی دارای آلوآنتی­بادی درمانگاه تالاسمی بزرگسالان ظفر جمع‌آوری و فنوتیپ آنتی­ژن­های K و k برای تمامی نمونه­ها تعیین گردید. PCR-SSP برای تمامی نمونه­ها انجام شد. در موارد عدم تطابق نتایج ژنوتیپ و سرولوژی، نتایج به وسیله­ PCR-RFLP و تعیین توالی DNA تایید شدند.
یافته‌ها
در این مطالعه Anti-K (28%) شایع­ترین آنتی­بادی شناخته شد. نتایج ژنوتیپ نشان داد که از 200 نمونه مورد بررسی، 192 بیمار(96%) دارای ژنوتیپ KEL*02/KEL*02 و 8 بیمار(4%) KEL*01/KEL*02 بودند. با مقایسه نتایج ژنوتیپ و فنوتیپ، 8 مورد ناسازگاری مشاهده شد که در تمامی موارد صحت نتایج ژنوتیپ با تعیین توالی DNA تایید گردید.
نتیجه گیری
این مطالعه نشان داد که آنتی‌بادی‌ها علیه آنتی‌ژن K هم چنان در بیماران تالاسمی به میزان بالایی پیدا می‌شود. یافته‌ها بیان نمود که ژنوتیپ مولکولی RBC نسبت به فنوتیپ سرولوژیک برتری دارد و به خصوص در بیمارانی مانند بیماران تالاسمی که دفعات زیادی خون می‌گیرند، جایگزین مناسب و روش قابل اعتمادتری است.
کلمات کلیدی: ژنوتیپ، سیستم گروه خونی Kell، تالاسمی
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
تاریخ دریافت: 1  /3/98
تاریخ پذیرش: 27/5/98
 

1- کارشناس ارشد هماتولوژی و بانک خون ـ مرکز تحقیقات انتقال خون ـ مؤسسه عالی آموزشی و پژوهشی طب انتقال خون ـ تهران ـ ایران
2- PhD خون‌شناسی و بانک خون ـ دانشیار مرکز تحقیقات انتقال خون ـ مؤسسه عالی آموزشی و پژوهشی طب انتقال خون ـ تهران ـ ایران
2- مؤلف مسئول: PhD خون‌شناسی و بانک خون ـ استادیار مرکز تحقیقات انتقال خون ـ مؤسسه عالی آموزشی و پژوهشی طب انتقال خون ـ تهران ـ ایران ـ صندوق پستی: 1157-14665
 

مقدمه
    بیماری تالاسمی به عنوان یکی از شایع­ترین بیماری­های ژنتیکی در جهان، تقریباً در تمامی نژاد­ها و در حدود 60 کشور جهان دیده می­شود(1). طبق گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت، حدوداً 2 تا 3 میلیون نفر در داخل کشور ناقل این بیماری بوده و بیش از 18 هزار بیمار، مبتلا به انواع شدید آن می­باشند که نیازمند تزریق خون مکرر بوده و بیشترین دریافت‌کنندگان سالیانه فرآورده­های خونی را در کشور تشکیل می­دهند(3، 2). آلوایمیونیزاسیون برجسته‌ترین عارضه­ بالینی ناشی از تزریق خون مکرر در بیماران تالاسمی است، چرا که آلوایمیونیزاسیون در این بیماران سبب افزایش نیاز به تزریق خون شده و شناسایی واحد­های خونی سازگار جهت تزریق خون­های بعدی را نیز با مشکل مواجه می­سازد(6-4). هم چنین افرادی که یک آلوآنتی­بادی در آن­ها ایجاد می­شود دارای خطر بالاتری برای تولید اتوآنتی­بادی­ها و آلوآنتی­بادی­های بیشتر به دنبال تزریق خون­های بعدی هستند که این امر می‌تواند فرآیند شناسایی خون سازگار را در این بیماران با مشکل مواجه ساخته، سبب تاخیر در فرآیند تأمین و تزریق خون سازگار گردد و مدیریت درمان را به یک چالش جدی تبدیل کند(9-7، 4). هم چنین تولید آلوآنتی‌بادی­ها در بیماران مؤنثی که در سن باروری هستند می­تواند فرآیند بارداری را در این بیماران با مشکل مواجه سازد(10).
     کلیدی­ترین راه‌کار در کاهش میزان آلوایمیونیزاسیون، پیشگیری از وقوع آن با استفاده از فرآورده­ با سازگاری بیشتر است که این امر مستلزم تعیین دقیق گروه­های خونی در بیماران می­باشد(11، 9، 6). سیستم گروه ­خونی Kell پس از ABO و Rh مهم­ترین سیستم گروه خونی در زمینه انتقال خون محسوب می­گردد(12). آنتی­ژن­های موجود در این سیستم گروه خونی به شدت ایمونوژن بوده و سبب برانگیختن شدیدترین واکنش­ها به دنبال انتقال خون ناسازگار می­شوند(13). در میان تمامی آنتی­ژن­های موجود در سیستم گروه خونی Kell ، دو آنتی­ژن متضاد K و k دارای بیشترین اهمیت بالینی می­باشند. آنتی­ژن K به عنوان ایمونوژن­ترین آنتی­ژن در این سیستم گروه خونی شناخته شده و در بین سایر گروه­های خونی نیز پس از آنتی­ژن RhD بیشترین ایمونوژنیسیته را دارا می­باشد(14، 12). این آنتی­ژن جفت متضاد آنتی­ژن k بوده و یکی از شایع­ترین علل ساخت آلوآنتی­بادی به دنبال تزریق خون ناسازگار است(15، 12). لذا تعیین دقیق این آنتی­ژن­ها در بیماران تالاسمی می­تواند موارد آلوایمیونیزاسیون را به صورت چشمگیری کاهش داده و سبب بهبود و ارتقای فرآیندهای درمانی در این بیماران گردد(16). روش­های سرولوژی، روش‌هایی ساده و نسبتاً ارزان جهت تعیین گروه­های خونی هستند. این روش­ها در صورتی که به درستی انجام شوند در بسیاری از موارد بالینی کمک‌کننده خواهند بود(17). با این وجود این روش­ها دارای محدودیت‌های بسیاری به ویژه در تعیین گروه برای بیماران دارای تزریق خون مکرر هستند(18).
    روش­های سرولوژیک در تعیین گروه خونی افرادی که به تازگی خون دریافت نموده­اند به دلیل حضور گلبول­های قرمز دهنده در گردش خون گیرنده ناکارآمد هستند و یا در مواردی که گلبول­های قرمز به صورت متصل به آلوآنتی بادی و یا DAT مثبت در گردش خون بیمار حضور دارند، به دلیل تداخلات گسترده آنتی‌بادی­ها این روش­ها قادر به تعییـن صحیـح فنوتیـپ در بیمـاران نمی­باشند(19، 18، 4).
    روش‌های ژنوتایپینگ با استفاده از تجزیه و تحلیل DNA ژنومی قادر هستند با غلبه بر محدودیت­های روش‌های سرولوژیک، گروه­های خونی را در بیماران دارای انتقال خون اخیر، بیماران با تداخلات گسترده­ آنتی‌بادی­ها و یا در موارد عدم دسترسی به آنتی­سرم­ها با دقت بالایی تعیین نمایند و موارد عدم انطباق را در آزمایش‌­های سرولوژیک حل کنند(20).
    هم چنین این روش­ها قادر به شناسایی واریانت­های گروه­های خونی، آنتی­ژن­های با بیان ضعیف و فنوتیپ­های Null می­باشند که با استفاده از روش‌های سرولوژیک ممکن نبود(21). به این منظور در این مطالعه دو آنتی­ژن­ K و k (آلل­های KEL*01 و KEL*02) از سیستم گروه خونی Kell در بیماران تالاسمی دارای آلوآنتی­بادی از طریق تجزیه و تحلیل مولکولی با روش­های PCR-SSP، PCR-RFLP و تعیین توالی DNA بررسی گردید.
مواد و روش‌ها
جمع­آوری نمونه:
    در یک مطالعه توصیفی، با استفاده از اطلاعات موجود در پرونده بیماران تالاسمی مراجعه کننده به درمانگاه تالاسمی بزرگسالان ظفر، تعداد 200 بیمار تالاسمی دارای آلوآنتی­بادی انتخاب گردید. سپس از هر بیمار مقدار 5 میلی­لیتر نمونه­ خون کامل EDTA دار جمع­آوری شد.
 
آزمایش‌های سرولوژیک:
    ابتدا سوسپانسیون 5%-3% (در سرم فیزیولوژی) گلبول‌های قرمز بیماران تهیه و سپس کلیه­ نمونه­ها با استفاده از آنتی-K و آنتی-k (GmbH ایمونودیاگنوستیکا) تعیین فنوتیپ شدند. ابتدا مطابق دستورالعمل­ شرکت سازنده، آنتی­سرم را به هر لوله آزمایش افزوده و لوله­ها به مدت 15 الی 30 دقیقه در دمای 37 درجه سانتی‌گراد انکوبه شدند. سپس هر لوله سه مرتبه با استفاده از سالین سرد شسته شده و دو قطره AHG (ایران، IBRF) به هریک از لوله­ها اضافه شد. پس از سانتریفوژ، وجود یا عدم وجود آگلوتیناسیون و درجه‌بندی واکنش­ها با استفاده از آینه مقعر ارزیابی و ثبت گردید.
غربالگری و تعیین هویت آنتی­بادی­ها بر اساس استانداردهای مرجع سازمان انتقال خون ایران و با استفاده­ از کیت­های ارسالی از این مرکز انجام شد و نتایج ثبت گردید.
 
استخراج DNA:
    به منظور استخراج DNA از خون کامل یا بافی کوت، از Nucleic Acid purification kit (ایران، یکتا تجهیز آزما) استفاده شد. جهت اطمینان از کیفیت نمونه­ها­ی استخراج شده، غلظت DNA استخراج شده با قرائت جذب نوری توسط دستگاه نانو دراپ مورد بررسی قرار گرفت و نمونه‌ها در فریزر 21- درجه سانتی‌گراد ذخیره شد.
 
روش PCR-SSP جهت تعیین آلل­های KEL*01 و KEL*02 :
   بر روی کلیه نمونه­ها پس از استخراج DNA با استفاده از
آغازگر­های به دست آمده از مقاله­ ژانگ بوئر و همکارانش در سال 2012 ، آزمایش مولکولی(Sequence specific primer) PCR-SSP انجام شد(جدول 1). جهت کنترل از هورمون رشد انسانی استفاده گردید. حجم کلی واکنش PCR ، μL 25 و شامل: μL 5/12 از Master Mix 2X PCR (ایران، یکتا تجهیز آزما)، غلظت 60 نانوگرم DNA و آغازگر جلو برنده و معکوس 035/0 میکرومولار بود. سپس طبق برنامه­ دمایی زیر در دستگاه ترمال سایکلر مراحل تکثیر انجام شد: 1 چرخه در 95 درجه سانتی‌گراد به مدت 4 دقیقه و 30 چرخه(در 95 درجه سانتی‌گراد به مدت 30 ثانیه در 60 درجه سانتی‌گراد به مدت 30 ثانیه و در 72 درجه سانتی‌گراد به مدت 30 ثانیه) و 1 چرخه در 72 درجه سانتی‌گراد به مدت 3 دقیقه. پس از انجام واکنش PCR ، محصولات به دست آمده با استفاده از الکتروفورز روی ژل آگارز 2 درصد بررسی شدند.
 
روش PCR-RFLP جهت تعیین آلل­های KEL*01 و KEL*02 :
    جهت تایید ژنوتیپ بیمارانی که دارای تناقض در بین نتایج فنوتیپ و ژنوتیپ بودند،(Restriction fragment length polymorphism)PCR-RFLP با استفاده از آغازگرهای به دست آمده از مقاله آرونی و همکارانش در سال 2013 و آنزیم محدودالاثر Bsm I (Thermo scientific, US) انجام شد(جدول 1). حجم کلی واکنش PCR، μL 25 و شامل: μL 5/12 از  Master Mix 2X PCR ( (یکتا تجهیز آرما، ایران) غلظت 100 نانوگرم DNA و آغازگر جلوبرنده و معکوس 04/0 میکرومولار بود. سپس طبق برنامه دمایی زیر در دستگاه ترمال سایکلر مراحل تکثیر انجام شد: 1 چرخه در 95 درجه سانتی‌گراد به مدت 15 دقیقه و 32 چرخه (در 94 درجه سانتی‌گراد به مدت 30 ثانیه در 65 درجه سانتی‌گراد به مدت 30 ثانیه و در 72 درجه سانتی‌گراد به مدت 30 ثانیه) و 1 چرخه در 72 درجه سانتی‌گراد به مدت 8 دقیقه. پس از انجام واکنش PCR ، محصولات به دست آمده طبق دستورالعمل آنزیم Bsm I  تحت تاثیر آنزیم قرار داده شد. سپس نمونه‌ها به مدت 8 ساعت در دمای 37 درجه سانتی‌گراد قرار گرفتند تا آنزیـم
 

جدول 1: توالی آغازگرهای مورد استفاده جهت بررسی مولکولی آلل‌های KEL*01 و KEL*02
 
محصول مورد نظر را به طور کامل برش دهد. سپس محصولات برش خورده با استفاده از ژل آگارز 4 درصد تفکیک شدند. محصول اولیه­ حاصل از PCR در افراد دارای آلل شایع k  فاقد جایگاه برش برای آنزیم می‌باشد اما در افراد حامل آلل K ، جایگزینی نوکلئوتیدی سبب ایجاد یک جایگاه برش آنزیم در این ناحیه شده و سبب می­شود تا محصول اولیه­ حاصل از تکثیر به طول bp 156 تحت تاثیر آنزیم به دو قطعه­ی 100 و bp 56 برش داده شود. در حقیقت وجود قطعات 100 و bp 56 پس از اثر آنزیم، نمایانگر وجود آلل K در بیمار می­باشد. در افرادی که هر دو آلل را به صورت هتروزیگوت دارا می‌باشند شاهد حضور هم زمان قطعات برش نخورده به طول bp 156 و قطعات bp 100 و bp 56 حاصل از برش آنزیم خواهیم بود.
 
تعیین توالی DNA (DNA Sequencing):
    به منظور تایید آزمایش‌های مولکولی PCR-SSP و PCR-RFLP و تایید وجود موتاسیون در ناحیه­ مربوطه، در مواردی که در بین نتایج فنوتیپ و ژنوتیپ تناقض وجود داشت و هم چنین در 50 نمونه به عنوان کنترل، اگزون­ شماره­ 6 از لکوس ژنی Kell که حاوی SNP مرتبط با آنتی­ژن­های K و k می­باشد تکثیر، و جهت تعیین توالی ارسال گردید. آغازگر­های تکثیر اگزون از مقاله­ لی و همکارانش در سال 1995 برداشت شد و طبق برنامه دمایی زیر در دستگاه ترمال سایکلر مراحل تکثیر انجام گردید: 1 چرخه(در 94 درجه سانتی‌گراد به مدت 3 دقیقه در 65 درجه سانتی‌گراد به مدت 1 دقیقه و در 72 درجه سانتی‌گراد به مدت 30 ثانیه) و 27 چرخه (در 94 درجه سانتی‌گراد به مدت 30 ثانیه در 64 درجه سانتی‌گراد به مدت 30 ثانیه و در 72 درجه سانتی‌گراد به مدت 30 ثانیه) و 1 چرخه در 72 درجه سانتی‌گراد به مدت 10 دقیقه (جدول 1). حجم کلی واکنش PCR، μL 50 و شامل: μL 25 از Master Mix 2X PCR (ایران، یکتا تجهیز آزما)، غلظت ng 200 DNA و آغازگر جلوبرنده و معکوس 02/0 میکرومولار بود. نتیجه تعیین توالی با برنامه کروماس بررسی شد و با مشاهده­ موتاسیون و مکان‌یابی آن، نوع آلل­ در بیماران تعیین گردید.
 
یافته‌ها
مشخصات بیماران:
    در این مطالعه 200 بیمار تالاسمی دارای آلوآنتی­بادی شامل 81 (5/40%) بیمار مذکر و 119 (5/59%) بیمار مؤنث با میانگین سنی 9/10± 30 سال(رنج سنی 65-4 سال) مورد بررسی قرار گرفتند که از این بین 108(54%) بیمار تالاسمی ماژور، 90 (45%) بیمار اینترمدیا و 2 (1%) بیمار مبتلا به سیکل/ بتاتالاسمی بودند.
 
نتایج مربوط به تعیین نوع آلوآنتی­بادی­ها در جمعیت مورد بررسی:
    در این بررسی انواعی از آلوآنتی­بادی­ها در سرم بیماران
شناسایی گردید(نمودار 1).
 


نمودار1: درصد فراوانی آلوآنتی­بادی­ها در بیماران مورد مطالعه
 
 







شکل1: نمونه­ای از نتایج PCR-SSP در 2 بیمار دارای ژنوتیپ KEL*01/KEL*02 و KEL*02/KEL*02: ناحیه باند در ارتباط با آلل­های KEL*01 و KEL*02 bp360 است. از آغازگر هورمون رشد انسانی به عنوان کنترل داخلی استفاده گردید که باند آن bp434 می­باشد. ستون­های 1و 2 به ترتیب مربوط به آلل­های KEL*01 و KEL*02 برای بیمار شماره­ 1 و ستون­های 3 و 4 نیز به ترتیب مربوط به همین آنتی­ژن­ها برای بیمار شماره 2 می­باشند و لذا ژنوتیپ بیمار 1، KEL*01/KEL*02 (هتروزیگوت) و ژنوتیپ بیمار 2 به صورت KEL*02/KEL*02 (هموزیگوت) است.
 


شکل2: نمونه­ای از نتایج PCR-RFLP در دو بیمار دارای ژنوتیپ KEL*01/KEL*02 و KEL*02/KEL*02: ستون 1باند اولیه حاصل از PCR را پیش از تاثیر آنزیم به طول bp 156 نمایش می­دهد. ستون­های 2 و 3 باند­های حاصل از الکتروفورز محصولات PCR را پس از اثر آنزیم به ترتیب در افراد دارای ژنوتیپ هتروزیگوت KEL*01/KEL*02 و هموزیگوت KEL*02/KEL*02 نشان می­دهند.
 

شایع­ترین آنتی­بادی­ها به ترتیب شامل Anti-Kell (28%)، Anti-E (22%)، Anti-D (9%) و Anti-Kpa (7%) می­باشند. هم چنین در جمعیت مورد مطالعه 5% از بیماران علاوه بر آلوآنتی­بادی دارای اتوآنتی‌بادی(Warm & Cold auto antibody) بودند.
 
نتایج تعیین فنوتیپ برای آنتی­ژن­های K و k :
    در ارتباط با آنتی­ژن­های K و k ، فنوتیپ K- k+ با 36/96% دارای بیشترین فراوانی بوده و پس از آن فنوتیپ K+ k+ با 82/1% قرار می­گیرد. هم چنین فنوتیپ­هایK+ k- و K- k- نیز هریک در 6/0% از جمعیت دیده شدند. آنتی­ژن K در 5/1% از جمعیت و آنتی­ژن k در 5/98% از جمعیت مشاهده گردید.
 
نتایج مربوط به آزمایش مولکولی PCR-SSP :
    از میان 200 بیمار مورد بررسی96% بیماران دارای ژنوتیپ KEL*02/KEL*02 و 4% از بیماران دارای ژنوتیپ KEL*01/KEL*02 بودند. آلل  KEL*01در 8 بیمار(4%)، و آلل KEL*02 در تمامی بیماران(100%) دیده شد(شکل 1).
نتایج مربوط به آزمایش مولکولی PCR-RFLP :
    روش PCR-RFLP بر روی نمونه­های دارای تناقض بین نتایج به دست آمده از روش­های سرولوژیک و ژنوتیپ انجام شد تا به این وسیله نتایج به دست آمده از PCR-SSP تأیید گردند. افراد دارای آلل k فاقد جایگاه برش برای آنزیم Bsm I می­باشند اما در افراد حامل آلل K جایگزینی نوکلئوتیدی سبب ایجاد یک جایگاه برش آنزیم شده و سبب می­شود تا محصول اولیه­ حاصل از تکثیر به طول bp 156 تحت تاثیر آنزیم به دو قطعه bp 100 و bp 56 برش داده شود. در افرادی که هر دو آلل را به صورت هتروزیگوت دارا می­باشند، شاهد حضور هم‌زمان قطعات برش نخورده بـه طـول bp 156 و قطعات bp 100 و bp 56 حاصل از برش آنزیم خواهیم بود(شکل 2).
 
نتایج مربوط به تعیین توالی اگزون 6 از لکوس ژنی Kell :
    بـه منظـور تأییـد نتایـج بـه دست آمده از آزمایش‌های
مولکولی PCR-SSP و PCR-RFLP و تأیید وجود SNP مربوطه، تعیین توالی برای اگزون 6 از نمونه‌هایی که دارای ناسازگاری بین نتایج فنوتیپ و ژنوتیپ بودند و هم چنین تعداد 50 نمونه به عنوان کنترل انجام شد. سپس نتایج حاصل از تعیین توالی با استفاده از نرم‌افزار کروماس بررسی شدند. در این مطالعه هیچ گونه عدم انطباقی در بین نتایج به دست آمده از روش­های PCR-SSP ، PCR-RFLP و DNA Sequencing دیده نشد و تمامی آزمایش‌های مولکولی مؤید یکدیگر بودند.
 
نتایج حاصل از مقایسه نتایج آزمایش‌های سرولوژی و روش مولکولی:
    در بین نتایج به دست آمده از ژنوتیپ و روش­های سرولوژی در 8 مورد عدم انطباق مشاهده شد(جدول 2). بیشترین موارد عدم انطباق در این بررسی مربوط به ژنوتیپ KEL*01/KEL*02 و فنوتیپ K-k+ با 6 مورد ناسازگاری بود.
 
جدول 2: موارد عدم انطباق نتایج سرولوژی و ژنوتیپ
 

بحث
    نتایج به دست آمده از آزمایش تعیین هویت آنتی­بادی­ها در این مطالعه نشان داد که شایع‌ترین آلوآنتی­بادی­ها در این بررسی به ترتیب شامل Anti-Kell (28%)، Anti-E (22%)، Anti-D (9%) و Anti-Kpa (7%) می­باشند. هم چنین نتایج ژنوتیپ در این مطالعه نشان داد که از میان 200 نمونه مورد بررسی، 96% بیماران دارای ژنوتیپ KEL*02/KEL*02 و 4% از بیماران دارای ژنوتیپ KEL*01/KEL*02 بودند و هیچ موردی از سایر ژنوتیپ‌های محتمل در جمعیت مورد بررسی دیده نشد. با مقایسه نتایج به دست آمده از ژنوتیپ و فنوتیپ، 8 مورد ناسازگاری در بین نتایج مشاهده شد که از این بین 6 بیمار دارای ژنوتیپ KEL*01/KEL*02 و فنوتیپ K-k+ بودند.
    مطالعه‌های متعددی در ارتباط با شیوع آلوآنتی­بادی­ها در کشور­های مختلف اروپایی و آسیایی صورت گرفته است که در غالب این مطالعه‌ها Anti-K و Anti-E فراوان‌ترین آنتی­بادی­ها هستند(28-25). در داخل کشور نیز مطالعه‌های بسیاری به صورت منطقه­ای و یا چند مرکزی صورت گرفته است که در اغلب این مطالعه‌ها همانند نتایج به دست آمده در این تحقیق، Anti-K به عنوان فراوان­ترین آنتی­بادی در جمعیت بیماران تالاسمی شناخته شده است. در سال 2007 کریمی و همکاران در مطالعه­ای میزان آلوایمیونیزاسیون را در جنوب ایران مورد مطالعه قرار دادند که در این بررسی شایع‌ترین آلوآنتی­بادی­ها به ترتیب  (50%)Anti-Kell ، (15%)Anti-D و (10%)Anti-E عنوان شد(29). هم چنین در سال 2011 آذرکیوان و همکاران در مطالعه­ای چند مرکزی میزان آلوایمیونیزاسیون را مورد مطالعه قرار دادند که در این بررسی نیز Anti-K با 7/33% شایع­ترین آنتی­بادی شناخته شد(30). در سال 2016 نیز داوری و همکارانش به بررسی میزان آلوایمیونیزاسیون در استان زنجان پرداختند که در این مطالعه نیز Anti-K و Anti-E به ترتیب شایع­ترین آلوآنتی‌بادی‌­ها در بیماران تالاسمی این استان بودند(31). تعدادی از مطالعه‌ها نیز شیوع بیشتر سایر آنتی­بادی­ها را گزارش نموده­اند. به عنوان مثال صادقیان و همکاران در سال 2009 میزان آلوایمیونیزاسیون را در شمال شرق ایران مورد بررسی قرار دادند که در این مطالعه بیشترین شیوع آلوآنتی­بادی مربوط به(88%) Anti-D و سپس Anti-C و Anti-E بوده است(32). هم چنین در مطالعه­ای دیگر در سال 2013، میرزائیان و همکاران میزان آلوایمیونیزاسیون را در جنوب شرق ایران مورد بررسی قرار دادند که در این بررسی نیز آلوآنتی­بادی­های ضد آنتی­ژن­های سیستم Rh و سپس آنتی‌بادی­های ضد آنتی­ژن­های سیستم گروه خونی Kell شایع­ترین آلوآنتی­بادی­ها بودند(33). اما به طور کلی می‌توان گفت در اغلب نقاط ایران آنتی­بادی­ ضد آنتی­ژن­ K شایع­ترین آنتی­بادی­ در بیماران تالاسمی می­باشد و لذا ارزیابی دقیق این آنتی­ژن­ و بررسی سازگاری آن پیش از تزریق خون در بیماران تالاسمی می­تواند موارد آلوایمیونیزاسیون را در این بیماران کاهش داده و سبب بهبود فرآیندهای درمانی در این بیماران گردد.
    نتایـج ژنـوتیپ در این مطالعه نشان داد که از میان 200
نمونه مورد بررسی، 96% بیماران دارای ژنوتیپ KEL*02/KEL*02 و 4% از بیماران دارای ژنوتیپ KEL*01/KEL*02 بودند و هیچ موردی از سایر ژنوتیپ‌های محتمل در جمعیت مورد بررسی ما دیده نشد. این نتایج اگر چه متفاوت از نتایج به دست آمده با روش‌های سرولوژی می­باشد اما به عدد به دست آمده برای شیوع آنتی­ژن K در مطالعه آذرکیوان­ و همکارانش در سال 2016  که بر روی 11557 اهداکننده انجام گردید، (8/3%) بسیار نزدیک می­باشد(34). این امر می­تواند تأییدی بر صحت نتایج به دست آمده از روش ژنوتایپ در مقابل روش­های سرولوژی باشد.
    در مطالعه مشابهی که در سال 2010 توسط گوئل‌سین و  همکارانش در بیماران با تزریق خون مکرر در جنوب برزیل انجام شد، درصد شیوع ژنوتیپ KEL*02/KEL*02 75/94% ، KEL*01/KEL*02 5% وKEL*01/KEL*01 25/0% گزارش گردید(11). در مطالعه­ دیگری که در سال 2013 توسط باکانی و همکارانش در بیماران با تزریق خون مکرر انجام شد نیز اعداد مشابهی به دست آمد و 87/94% از بیماران دارای ژنوتیپ KEL*02/KEL*02 و 12/5% دارای ژنوتیپ KEL*01/KEL*02 بودند(17).
    در سال 2016 نیز عثمان و همکارانش بررسی مشابهی را در بیماران تالاسمی با تزریق خون مکرر انجام دادند که در آن بر خلاف آن چه در مطالعه ما به دست آمده بود، 100% بیماران دارای ژنوتیپ KEL*02/KEL*02 بودند (35)
    با مقایسه نتایج  به دست آمده از ژنوتیپ و فنوتیپ در بیماران مورد مطالعه­ ما، 8 مورد ناسازگاری در بین نتایج مشاهده گردید که برای تمامی این موارد به منظور تأیید نتایج به دست آمده، PCR-RFLP و Sequencing انجام شد. از میان موارد عدم انطباق؛ 6 بیمار دارای ژنوتیپ KEL*01/KEL*02  و فنوتیپ K-k+ ، 1 بیمار دارای ژنوتیپ KEL*01/KEL*02 و فنوتیپ K-k- و 1 بیمار نیز دارای ژنوتیپ KEL*02/KEL*02 و فنوتیپ K+k- بودند. در این بررسی هیچ گونه عدم انطباقی در بین نتایج به دست آمده از روش­های PCR-SSP، PCR-RFLP و DNA Sequencing دیده نشد و نتایج به دست آمده از تمامی روش­های مولکولی کاملاً با یکدیگر مطابقت داشتند. مطالعه‌های مشابه بسیاری در این زمینه صورت گرفته است.
    در مطالعه­ای که در سال 2010 توسط گوئل‌سین و همکارانش در بیماران با تزریق خون مکرر در جنوب برزیل انجام شد و هم چنین در مطالعه­ای که در سال 2013 توسط باکانی و همکارانش در بیماران دارای تزریق خون مکرر صورت گرفت، با مقایسه نتایج به دست آمده از فنوتیپ و ژنوتیپ به ترتیب 1 و 2 مورد ناسازگاری در نتایج دیده شد که در ارتباط با هر دو مطالعه موارد ناسازگاری دارای ژنوتیپ KEL*01/KEL*02  و فنوتیپ K-k+ بودند(17، 11).
    در مطالعه ما نیز بیشترین موارد ناسازگاری را همین موارد تشکیل می­دادند. در مطالعه­ای که در سال 2016 توسط ژان و همکارانش صورت گرفت نیز یک مورد ناسازگاری مرتبط با سیستم گروه خونی Kell مشاهده شد که در این مورد بیمار دارای ژنوتیپ KEL*02/KEL*02 و فنوتیپ K+k+ بود(6). در مطالعه­ ما ناسازگاری مشابهی دیده نشد. بر خلاف مطالعه­ ما و مطالعه‌هایی که اشاره شد، در بررسی که عثمان و همکارانش در سال 2016 در بیماران تالاسمی دارای تزریق خون مکرر انجام دادند، هیچ موردی از ناسازگاری بین نتایج ژنوتیپ و فنوتیپ در ارتباط با گروه خونی Kell دیده نشد(35). لذا با توجه به نتایج به دست آمده از مطالعه ما و سایر مطالعه‌های مشابه، غالب موارد عدم انطباق مربوط به بیماران با ژنوتیپ KEL*01/KEL*02  و فنوتیپ K-k+ می‌باشد. به نظر می­رسد در این بیماران با توجه به دریافت مکرر خون منفی از نظر آنتی­ژن K ، این آنتی­ژن با استفاده از روش­های سرولوژیک قابل شناسایی نبوده است. این در حالی است که شناسایی این افراد می­تواند سبب صرفه‌جویی در استفاده از واحد­های خونی K منفی شود که در حال حاضر به تعداد محدود در کشور ما قابل دسترسی می­باشد.
 
نتیجه‌گیری
    بـا توجـه به نتایج این مطالعه­ و سایر مطالعه‌های مشابه
انجام شده در این زمینه، می­توان نتیجه گرفت که استفاده از روش‌های مولکولی به منظور بررسی ژنوتیپ آنتی­ژن­های K و k از سیستم گروه خونی Kell، همراه با بررسی­های سرولوژیک با رفع نواقص این روش­ها و شناسایی واریانت­ها و آلل­هایی که روش­های سرولوژیک قادر به شناسایی آن­ها نمی­باشند، می‌تواند نقش مؤثری در بهبود مدیریت تزریق خون و انتخاب فرآورده‌های خونی مناسب برای تزریق به بیماران تالاسمی دارای آلوآنتی­بادی، ایفا کند.

تشکر و قدردانی 
   از زحمـات همکـاران بخـــش ایمونوهمـاتولوژی سـتاد مرکـزی سـازمان انتقـال خـون و پرسنل درمانگاه تالاسمی بزرگسالان ظفر که در این پژوهش مـا را یاری کردند، صمیمانه سپاسـگزاریم. این مقاله ماحصل طرح مصوب در مؤسسه ملی توسعه تحقیقات علوم پزشکی ایران با کد طرح 942644 مصوب سال 1395بوده و هزینه‌های آن از محل این مؤسسه تامین گردیده است.
ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA


XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Sarihi R, Amirizadeh N, Oodi A. Study of Kell blood group genotype in alloimmiunized thalassemia patients. Sci J Iran Blood Transfus Organ. 2019; 16 (4) :259-269
URL: http://bloodjournal.ir/article-1-1275-fa.html

صریحی ریحانه، امیری زاده ناصر، اودی آرزو. بررسی ژنوتیپ سیستم گروه خونی Kell در بیماران تالاسمی دارای آلوآنتی‌بادی. فصلنامه پژوهشی خون. 1398; 16 (4) :259-269

URL: http://bloodjournal.ir/article-1-1275-fa.html



جلد 16، شماره 4 - ( زمستان 1398 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه پژوهشی خون Scientific Journal of Iran Blood Transfus Organ
The Scientific Journal of Iranian Blood Transfusion Organization - Copyright 2006 by IBTO
Persian site map - English site map - Created in 0.2 seconds with 33 queries by YEKTAWEB 4111